Volgens Lily

De Rode Stoeltjes is een apart boek, met geen ander boek te vergelijken. Het gaat over een gezochte oorlogscrimineel uit de Balkan die zich schuil houdt in een Iers dorpje, maar ook over een bewoonster van dat dorpje (Fidelma) die heftig naar een kind verlangt en de oorlogscrimineel uitkiest om de vader te worden van haar kind. En de afschuwelijke gevolgen die dit heeft op vooral háár verdere leven. Ik vond het lastig te lezen, zeker in het begin. Karakters worden genoemd maar niet verder uitgewerkt. Je krijgt pas na lange tijd een band met Fidelma, die zichzelf ook een oorlogmisdadiger voelt, een beest. Mooi beschreven is het leed van vluchtelingen, hoe die in de zijlijn van de maatschappij leven.

Vlad, de oorlogsmisdadiger, lijkt als twee druppels water op Radovan Karadžić (1945), de voormalige psychiater, dichter en eerste president van de Servische Republiek, die na dertien jaar ondergedoken te zijn geweest, inderdaad met lange witte manen onder de schuilnaam dr. Dragan David Dabic, in juli 2008 werd uitgeleverd aan het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag en uiteindelijk afgelopen jaar tot veertig jaar celstraf werd veroordeeld wegens misdaden tegen de menselijkheid.

Fragment

‘Genocide, genocide, genocide,’ tierde hij en hij zei dat er inderdaad honderdduizenden waren gedood, maar door wie? Het was niet met absolute zekerheid vastgesteld waar de kogels van sluipschutters of het mortiervuur vandaan kwamen. Fatim zit in een tram in Sarajevo, ziet een flits en neemt aan dat ze weet van waar de mortiergranaat werd afgeschoten. Haar hoofd stond scheef, net als de plattegrond van Sarajevo scheeft werd gehouden. De richting op de kaart werd negentig graden gedraaid om te doen voorkomen dat een specifiek projectiel door een van zijn mannen was afgevuurd. Onzin. Flauwekul. Het was, vanwege de hoge ligging en de vele heuvels die de stadskern omringden, forensisch onmogelijk in Sarajevo vast te stellen vanwaar een mortiergranaat werd afgevuurd. Generaal Francis Ray, vertegenwoordiger van het VN-leger, had zelf gezegd dat de exacte positie vanwaar een mortiergranaat werd afgevuurd niet te bepalen was, en dat met verschillende mogelijkheden rekening gehouden moest worden. Bovendien was het niet aan de verdediging om te bewijzen waar de granaten vandaan kwamen, maar lag de bewijslast bij de aanklager. Sarajevo, zei hij toen, en hij liet zijn stem dalen, Sarajevo had hij in zijn hart gesloten, hij hield van die stad, en iedere granaat die daar was gevallen had hem persoonlijk geraakt. Terwijl hij naar zijn zwijgende gehoor keek, leek hij een man die een geheel eigen beeld van zichzelf aan het scheppen was.

Iedereen hoorde het beleefd aan, murw van de retorische stortvloed van bewijsmateriaal, terwijl hij uit document na document citeerde, foeterde, fulmineerde, zichzelf herhaalde en uiteindelijk verklaarde dat de Serviërs geen enkele intentie hadden gehad die stad in te nemen, dat er geen beleg was geweest en dat het een waanidee en een verzinsel van de vijand was geweest.

11.541 rode stoelen in Sarajevo die elk staan voor een van de slachtoffers van het beleg van de stad (1992-1996), waarvan 643 kinderstoeltjes…

Titel: De rode stoeltjes

Schrijver: Edna O’Brien

Uitgever: De Bezige Bij

isbn: 9789023499855