De stad der blinden – José Saramago

Volgens Lily

Kun je het je voorstellen: één man wordt blind en dat blijkt zo besmettelijk te zijn, dat in een mum van tijd iedereen blind is. Dat is het gegeven van De stad der blinden van José Saramago. Saramago werd in 1922 geboren in een klein dorpje in Portugal. In zijn tienerjaren verhuisde het gezin naar Lissabon waar hij een opleiding voor automonteur deed. Na zijn opleiding begon hij met lezen, en is daar nooit meer mee opgehouden. In 1944 publiceerde hij zijn eerste roman. Hij bleef schrijven en won in 1998 De Nobelprijs voor de literatuur.

Wat is het leven toch breekbaar als het in de steek wordt gelaten.

Door het lezen van De stad der blinden zou je kunnen denken dat het ons gezichtsvermogen is dat ervoor zorgt dat we de ander als mens kunnen zien en ons in de ander in kunnen leven. Het thema van het boek doet veel denken aan de coronapandemie van dit moment en is dus weer uiterst actueel terwijl het boek al uit 1998 dateert. Maar net als De pest van Albert Camus beleeft De stad der blinden ook een revival.

Als we niet helemaal als mensen kunnen leven, laten we dan tenminste alles doen om niet helemaal als beesten te leven, zo vaak zei ze dat, dat de rest van de zaal die in wezen simpele en elementaire woorden tenslotte verhief tot een maxime, een sententie, een doctrine, een levensregel.

Het boek is chronologisch geschreven en bevat geen flashbacks. Het is lastig een schatting te geven van de tijd die in de roman verstrijkt. Ook de locatie waar het drama zich voltrekt wordt niet genoemd. En ook de personages hebben geen naam, maar worden met een omschrijving aangeduid. Ook het ontbreken van interpuncties maakt het lezen er niet makkelijk op. Maar de beklemming is zo goed voelbaar. En telkens vraag je je af: wat zou ik doen in zo’n situatie?

In 2004 verscheen van de hand van Saramago De stad der zienden. Hierin vertelt hij het verhaal van een volk dat niet gelooft in de eigen democratie en bij verkiezingen dan ook steeds blanco stemt. Klinkt ook heel intrigerend.

Fragment

Toen de blinden die hier zitten elkaar nog op hun vingers konden tellen, toen twee of drie woorden nog volstonden om van vreemden lotgenoten te maken en ze met nog drie of vier erbij elkaars fouten vergaven, waaronder behoorlijk zware, of slechts een paar dagen geduld hoefden te oefenen als de vergeving niet volledig kon zijn, ook toen al was duidelijk wat voor belachelijke benauwenissen de ongelukkigen moesten doorstaan wanneer het lichaam een van die dringende bevrijdingen van hen eiste die wij gemeenlijk aanduiden als het voldoen aan de natuurlijke behoefte. Desondanks, en ofschoon we weten dat een volmaakte opvoeding uiterst zeldzaam is en dat zelfs het netste fatsoen zijn zwakke punten heeft, moeten we toegeven dat de eerste blinden die hier in quarantaine werden gebracht in staat waren om, meer on minder bewust, met waardigheid het kruis van de verheven eschatologische aard van de mens te dragen. Nu echter, nu alle tweehonderdveertig bedden bezet zijn en er ook nog een flink aantal blinden op de grond slaapt, zou geen enkele pen, al is ze nog zo fantasierijk en creatief in het vinden van vergelijkingen, beelden en metaforen, ook maar bij benadering de smeerboel kunnen beschrijven die hier heerst. Niet alleen waren de toiletten in razend tempo verworden tot stinkende spelonken zoals je je de beerputten van de verdoemde zielen in de hel voorstelt, maar ook werden gangen, hallen en nissen op weg ernaartoe al gauw als wc gebruikt, eerst door toeval, omdat iemand het niet zo nauw nam met het fatsoen of in hoge nood verkeerde, later uit gewoonte. Ze dachten, Och wat, er is toch niemand die mij ziet, en dan gingen ze gewoon niet verder.

Titel: De stad der blinden
Schrijver: José Saramago
Uitgever: Meulenhoff
isbn: 9789029091121

Daisy Jones & The Six – Taylor Jenkins Reid

Volgens Lily

Wat een bijzonder boek! In z’n geheel geschreven als een soort interview met alle betrokkenen in het boek. Je leest steeds wat de een denkt, dan wat de ander denkt. Wat een mooie blik werkt op hoe mensen verschillend tegen dezelfde situatie aan kunnen kijken. Taylor Jenkins Reid schreef met Daisy Jones & The Six het verhaal van Daisy Jones die eind jaren 60 wordt toegevoegd aan de (fictieve) band The Six van Billy Dunne. Vanaf dan is hun leven een rollercoaster. De band doet het goed, dankzij Daisy. Maar het is ook de tijd van sex, drugs and rock ’n roll. Waar Billy zo goed en kwaad als het gaat trouw probeert te blijven aan zijn vrouw en dochters, gaat Daisy compleet los.
Of het aan de vertaling licht of het origineel, ik vind er veel rare zinnen in zitten.

Billy: Alles was ingeladen, de buschauffeur reed de oprit af en toen kwam Camilla in haar pyjama de stoep op rennen. Ze was naar beneden gekomen om ons uit te zwaaien. Ik zwaaide terug, maar… Ik vond het moeilijk om haar aan te kijken.

Het verhaal doet erg denken aan het leven van Stevie Nicks van Fleetwood Mac. Reid is gefascineerd door haar leven. De rechten van het boek zijn inmiddels verkocht aan Reese Witherspoon die er een serie van gaat maken.

Daisy: Ik werd verliefd op de verkeerde man, die tegelijkertijd de ware was. En ik had keer op keer keuzes gemaakt die het erger maakten en nooit beter. En uiteindelijk had ik mezelf het laatste zetje gegeven.

Leuk is dat de teksten van de songs die in het boek worden beschreven achterin het boek staan. Ik ben dan ook reuze benieuwd naar de serie, want daar is het wel mogelijk de muziek te laten horen. Dat blijft wat mij betreft toch een beetje het mankement van een boek over een muziekband, het blijft bij tekst…

Fragment

Billy: Daisy vond het geweldig om een album op te nemen. Dat wist ik. Ik had het met eigen ogen gezien. Er was maar één reden waarom Daisy een kans om haar eigen nummer op te nemen zou laten schieten: dat ze volledig van de wereld was door de drugs.
Het doet pijn als je meer om iemand geeft dan hij- of zijzelf. Dat heb ik van beide kanten meegemaakt.
Dus Rod en ik reden er samen naartoe. We waren in een kwartiertje bij haar bungalow in het Marmont, het was niet ver. Wij vragen waar we Lola la Cava kunnen vinden – ze gebruikte natuurlijk een schuilnaam. Uiteindelijk zegt iemand dat we maar bij het zwembad moeten gaan kijken.
En toen we daar aankwamen, zien we Daisy in een roze jurk op de rand van een duikplank zitten, omringd door mensen, kletsnat. Haar haar zat achterover geplakt op haar hoofd en de jurk plakte aan haar lijf.
Rod liep naar haar toe en ik weet niet wat hij zei, maar zodra ze hem zag schoot er iets van herkenning in haar blik. Ze was vergeten waar ze verwacht werd, tot ze hem zag. Het was precies zoals we al dachten. Totaal van de wereld. Ik bedoel, alleen drugs gingen voor haar boven de muziek.
Terwijl ze met Rod zat te praten, zag ik hem naar mij wijzen. Daisy volgde zijn hand met haar blik en ze was… Ze keek verdrietig. Toen ze me zag. Toen ze zag dat ik naar haar stond te kijken.
Er stond een vent naast me, ik zou zeggen een ouwe lul, maar hij kan niet veel ouder dan veertig zijn geweest. Ik kon de whisky in zijn glas ruiken, die rokerige ontsmettingsgeur. Voor mij is de geur altijd het probleem geweest. De geur van tequila, de geur van bier. Zelfs van coke. Al die geuren. Dan ben ik meteen weer terug. Wanneer het voelt alsof de avond nog jong is, als je weet dat je op het punt staat je er helemaal in te storten. Dat begin is zo lekker.

Stevie Nicks
Titel: Daisy Jones & The Six
Schrijver: Taylor Jenkins Reid
Uitgever: ambo|anthos
isbn: 9789026349249

Ik blijf hier – Marco Balzano

Volgens Lily

Soms kies je een boek uit omdat de cover er zo uitnodigend uitziet. Zo ging dat ook met Ik blijf hier van Marco Balzano. Ik had niet eerder van de schrijver gehoord. Wel een recensie gelezen over het boek. Waarvan de zin: “Nadat Mussolini in 1923 aan de macht is gekomen wordt de bevolking het gebruik van hun moedertaal ontzegd.” was blijven hangen.

Af en toe, als we alleen waren, barstte ik in huilen uit, en dan pakte ze mijn hand. Ik heb me nooit zozeer dochter gevoeld als toen jij ervandoor was gegaan.

Het verhaal speelt in het dorp Curon. Dit dorp heeft in de geschiedenis aan diverse landen toebehoord. Hoofdpersoon Trina groeit op in Curon, trouwt met Erich en maakt het allemaal mee. Zoals de Tweede Wereldoorlog. Net buiten het dorp wordt een dam aangelegd die het dorp uiteindelijk onder water zal zetten. Alleen de kerktoren is uiteindelijk nog zichtbaar (zie foto). Trina vertelt het hele verhaal aan haar dochter, die het dorp is ontvlucht. In onderstaand fragment komt dat goed naar voren. Zal zij haar ooit nog terug zien?

Erich antwoordde dat ik mijn mond moest houden toen ik hem zei dat God de hoop is van degenen die geen vinger willen uitsteken.

Toen ik het boek uit had, was ik verbaasd over het feit dat ik zo weinig van deze geschiedenis ken, terwijl het eigenlijk zo dichtbij is gebeurd. In het nawoord vertelt de schrijver hoe hij meerdere keren in Curon is geweest. Dit nawoord is een leuke toevoeging aan het boek. Op Netflix is er inmiddels ook een serie Curon, maar die heeft niets te maken met dit historische verhaal. Het boek is zeker een aanrader!

Fragment

Sinds hij weg was, voelde ik me verwilderd. Ook ik stonk naar stallucht en zweet en mijn handen waren eeltig. Ik verwaarloosde mezelf. Ik keek niet meer in de spiegel en ik had altijd dezelfde slobberige trui aan, een sjaal voor mijn neus en mond, en mijn haar met een stuk hout bijeengehouden.
Op zaterdag klopten de vrouwen met brieven van hun echtgenoot bij me aan en ik ging aan tafel zitten om ze aan hen voor te lezen. In werkelijkheid viel er niet veel te lezen, want de censuur schrapte zo’n beetje alles. Maar ze waren koppig, ze trokken me het papier uit handen en hielden het tegen het licht omdat je volgens hen zo de letters kon zien. Om te zorgen dat ze weer weggingen, verzon ik van alles. Ik zei dat het goed ging met hun man, dat ze iedere dag te eten kregen en dat ze niet al te veel bezig waren met vechten. Of dat ze niet wisten waar ze zich bevonden, maar dat het rantsoen heel behoorlijk was en dat ze binnenkort thuis zouden komen. Ik sloot af met allerlei onbenullige amoureuze zinnetjes, zodat de vrouwen helemaal opgefleurd naar huis teruggingen. Een van hen, Claudia, zette grote ogen op en riep uit: ‘Hij is me opeens romantisch geworden aan het front.’ En stomverbaasd ging ze naar huis. Om me te bedanken gaven de vrouwen me muntgeld, dat ik aannam en aan Ma gaf. Het deed me niets dat ik een goede daad had verricht.
Als iedereen weer weg was, gooide ik de ramen open om de muffe lucht te verdrijven. Ik ging op mijn stoel zitten en keek de kamer rond. Als ik zin kreeg om te schrijven, deed ik dat niet meer aan jou. Als ik je vader schreef, had ik het gevoel jou te verdringen.

Titel: Ik blijf hier
Schrijver: Marco Balzano
Uitgever: De Arbeiderspers
isbn: 9789029528504

Op het geniale af – Benedict Wells

Volgens Lily

Het einde van de eenzaamheid van Benedict Wells las ik enkele jaren geleden en was daar zeer enthousiast over. Dus toen Op het geniale af verscheen, z’n volgende boek, wilde ik het direct lezen. Maar wat er dan natuurlijk dik in zit: het kan eigenlijk alleen maar tegenvallen. En dat is dan niet omdat Op het geniale af slecht is geschreven, maar om het verhaal of beter gezegd: hoe het verhaal verteld wordt.

‘Waar het om gaat is dat je al je stomme dromen en je hoop vasthoudt en nooit meer loslaat. Je kunt jammeren, wanhopen en janken zo veel je wilt. Maar zelfs als je niet meer in jezelf gelooft mag je ze nooit loslaten. Want als je dat doet is het afgelopen, kleine. Dan is je leven voorbij. Dan kun je nog jaren rondlopen, maar vanbinnen ben je dan allang dood…zoals de meeste mensen hier.’

Francis Dean woont met zijn moeder op een vervallen trailerpark in New Jersey. Hij hoort op een dag dat hij met een spermadonor verwerkt is. En niet zomaar een donor, maar een bijzonder intelligente man. Francis gaat op zoek naar zijn vader. Genoeg ingrediënten dus voor een mooi verhaal. Het grootste deel van het boek beschrijft de reis die Francis samen met twee vrienden maakt in een oude Chevy. Wat nu zo jammer is aan dit boek, is dat de karakters zo vlak blijven, er van alles met ze gebeurt, maar dat niet uit de verf komt.

Hij keek lang naar de foto van zijn moeder en ineens werd hij verschrikkelijk kwaad omdat het leven een mens zo kapot kon maken. Dat het van het stralende meisje op de foto een van medicatie trillende vrouw in een trailer kon maken die nog altijd naar dat ‘nieuwe’ verlangde terwijl ze allang door het leven was ingehaald.

Het boek heeft wat mij betreft een hoog young adult gehalte. Jonge mensen maken spannende dingen mee tijdens een roadtrip. Maar voor mij als volwassenen lezer had er meer diepgang in mogen zitten.

Fragment

Wat er de ogenblikken daarna gebeurde drong niet echt tot hem door. Hij zat in een tunnel van licht en lawaai, hij zag alleen nog geknipper. De croupier verzocht iedereen in te zetten en het begon. Zonder erbij stil te staan zette hij duizend op rood. Het balletje stuiterde. De croupiers aan de andere tafels maakten alleen een handgebaar, maar deze hier zei: ‘Rien ne va plus!’ Heel even besefte Francis wat hij deed en hij schrok. Duizend dollar had hij ingezet! Hij dacht aan de aanmaningen voor de huur van de trailer en de onbetaalde telefoonrekeningen en keek naar het dansende balletje, dat steeds langzamer bewoog en ten slotte op de tien bleef liggen. Zwart.
‘Nee!’ zei Anne-May.
De eerste duizend dollar was weg. Maar dat kón niet, hij had toch gedroomd dat hij hier zou winnen? Uit pure koppigheid zette hij de andere duizend weer op rood. De roulette begon te draaien. De croupier gooide het balletje er met effect tegen de draairichting in en iedereen wachtte weer vol spanning.
‘Rien ne va plus!
Het balletje vertraagde en bleef ten slotte op tweeëntwintig liggen. Weer verloren. Francis hoorde een kreet: een man die precies op dat getal had ingezet, had gewonnen. Bij een inzet van vijfduizend een vermogen.
‘Dat kan toch niet,’ mompelde Francis. ‘Dat kán gewoon niet!’ Zijn blik werd troebel en hij stond op. Maar niet om terug te gaan naar het hotel. Hij liep in een recht lijn naar het wisselloket om weer tweeduizend voor fiches in te wisselen. Het mocht nog niet afgelopen zijn!

Titel: Op het geniale af
Schrijver: Benedict Wells
Uitgever: Meulenhoff
isbn: 9789029093781

Liefde als het erop aankomt – Daniele Krien

Volgens Lily

Na een recensie in een tijdschrift leende ik Liefde als het erop aankomt van de voor mij onbekende Duitse auteur Daniela Krien bij de bibliotheek. Het boek gaat over Paula, Judith, Brida, Malika en Jorinde. Vijf vrouwen die op zoek zijn naar liefde, die hebben gevonden of weer zijn kwijtgeraakt. En hoewel het er natuurlijk niet toe doet, maar wat een mooie cover. Gelukkig na de vertaling in stand gelaten.

‘Ik heb je niet nodig’ – hoe vaak had Brida hem die zin niet naar zijn hoofd geslingerd. Zij, die woorden hoger had zitten dan hij, had er lichtvaardig gebruik van gemaakt, had hun macht onderschat.

Het is een mooi geschreven boek, geen zin teveel, ingetogen, en invoelbaar. Ik hou van dit soort boeken. Er heerst een soort van stilte terwijl het verhaal zich aan je ontvouwt. Het is eigenlijk een mix tussen korte verhalen en een roman. Het verhaal bestaat uit vijf korte verhalen over de vijf hoofdrolspeelsters. Maar ieder kort verhaal eindigt waar het volgende korte verhaal begint en zo wordt het toch een roman. Heel mooi gedaan.

Ze was jong. Zo jong dat Jorinde medelijden kreeg. Maar een waarschuwing zou niets uithalen. Haar verliefdheid zou haar onontvankelijk maken voor de waarheid.

We kennen het allemaal, problemen met de liefde, vandaar waarschijnlijk dat het zo aanspreekt. Zeker een aanrader!

Fragment

Rustig schrijven.
Jarenlang had ze niets anders gewild.
En nu, nu ze de kinderen nog maar de helft van de tijd heeft – nu ze nog maar de helft van hun jeugdjaren meekrijgt, de helft van het plezier, de helft van hun zorgen – komen er geen woorden meer. Nu het wisselmodel, het eerlijkste verdelingsmodel wat de kinderen betreft, haar de vrijheid geeft om ongestoord te werken, droogt de bron op.
Wat haat ze het, dit model dat de kinderen hun ankers ontneemt, dat hen van vaderweek naar moederweek, van vaderhuis naar moederhuis drijft, opdat alles eerlijk geschiedt. Maar ook Brida had zichzelf niet tekort willen doen.
En zelfs nu, op vakantie, gaat het er eerlijk aan toe. De ene helft van de dag brengt Götz met Svenja en de kinderen door, de andere helft is voor Brida. En als ze toevallig met z’n allen besloten hebben om de dag aan het meer door te brengen, zien ze eruit als één grote, gelukkige familie.

Titel: Liefde als het erop aankomt
Schrijver: Daniela Krien
Uitgever: ambo | anthos
isbn: 9799026348358

Uit het leven van een hond – Sander Kollaard

Volgens Lily

Uit het leven van een hond van Sander Kollaard is de winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2020. Het boek ziet er niet bijster bijzonder uit en van Sander Kollaard had ik niet eerder gehoord. Was dus reuze benieuwd naar dit boek met deze opvallende titel. En, ik durf het bijna niet te zeggen, wat een tegenvaller. Niet dat dit boek slecht geschreven is, helemaal niet. Maar het pakt nergens. In een interview zegt Kollaard dat het zijn bedoeling was om één doodgewone dag uit het leven één doodgewone man te beschrijven. En van zijn hond dan natuurlijk. Als dat de opdracht was, dan is het gelukt. Hoewel er achteraf bezien dan toch nog wel veel gebeurt.

… zo is het gegaan, zo sneuvelt een huwelijk: verliefdheid wordt liefde, wordt genegenheid, wordt een soort vriendschap, wordt vanzelfsprekendheid, wordt luiheid, wordt irritatie, wordt afkeer, wordt wrokkigheid, wordt onverschilligheid, wordt gebrek aan betekenis, wordt echtscheiding.

De hond in de titel heet Schurk en wordt ziek. Maar verder lees je vooral hoe het met Henk gaat. Hoe hij met de bus op verjaardagsvisite gaat, hoe zijn relatie met zijn broer en nichtje is, enz. Je maakt ook kennis met Mia die Henk leert kennen door Schurk.

‘Want zie je Mia, het is niet eten en drinken dat ons in leven houdt, maar levenslust, de morele overtuiging dat het de moeite waard is, dat er waarheid en schoonheid ligt in het leven zelf, altijd en overal, maar dat het aan ons is om dat op te zoeken, te delven, als gelukzoekers, in de beste betekenis van het woord…’

Zoals al genoemd, allemaal doodnormaal. Zo normaal dat ik het saai vond om te lezen. Maar uit recensies blijkt (én natuurlijk uit het feit dat hij deze belangrijke literaire prijs in ontvangst mocht nemen) dat het niet gaat om wat Henk meemaakt, maar om hoe Kollaard dit heeft beschreven. Kollaard woont zelf in Zweden (om de liefde) en heeft een hond.
Het zal mij benieuwen hoe dit boek stand gaat houden tussen alle andere literaire werken; of we over 10 jaar nog weten wie Henk en Schurk waren…

Fragment

Schurk reageert niet. Hoewel Henk een lichte teleurstelling voelt, overheerst de opluchting: de hond slaapt diep en rustig, zoals het dier dat een heel leven lang op gezette tijden heeft gedaan. Er is geen catastrofe gaande.
Hij gaat weer zitten en drinkt het restant van zijn koffie. De cd is ooit gekocht door Lydia en na de scheiding door Henk meegenomen vanwege Schurk. Lydia is een van de intelligentste vrouwen die hij kent – ze is hoogleraar computationele complexiteitstheorie, zat al op haar 23ste in de gemeenteraad van Roermond (voor de VVD), en spreekt vloeiend Engels, Frans en Spaans – maar heeft een verbluffend gebrek aan goede smaak. Ze houdt ook van Boney M. en Abba en Alphaville. Ze houdt van series als Friends en The Bold and the Beautiful. Ze houdt van magnetronmaaltijden en alcoholvrij bier. Ze houd van angorawol en lovertjes. Ze houdt van pikante lingerie en is inmiddels hertrouwd met een Amerikaan die daar wellicht ook van houdt – maar het is voor Henk een vervelend beeld dat nu wordt opgeroepen. Hoe dan ook, aanvankelijk vond hij dit gebrek aan goede smaak een charmant aspect van haar persoonlijkheid. Hij was verliefd. Verliefdheid is een waan en daar ontkwam ook Henk niet aan. Lydia’s smaak getuigde van een verfrissende eerlijkheid, zo hield hij zichzelf voor, van sociale moed, van lak aan conventies. Ze was een onafhankelijke, vrije ziel. En daarmee bewees ze hem ook een dienst: ze verstoorde zijn beschaafde orde en dwong hem om zijn eigen waarden te herijken, te herzien, om opnieuw na te denken, en daar kan geen zinnig mens bezwaar tegen hebben. Maar met het wegebben van de verliefdheid klaarde de waan op.

Sander Kollaard
Titel: Uit het leven van een hond
Schrijver: Sander Kollaard
Uitgever: van Oorschot
isbn: 9789028223141

10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld – Elif Shafak

Volgens Lily

Nog niet eerder las ik een boek van Elif Shafak. Maar zowel de titel als de cover trokken mijn aandacht en het feit dat het genomineerd was voor de Booker Prize maakte me nieuwsgierig. 10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld is een terugblik op het leven van Tequila Leila. Ze wordt vermoord achtergelaten op en een vuilnisbelt maar beleeft als een soort flashback in ruim 10 minuten nog allerlei ontmoetingen met haar goede vrienden. Ze herinnert zich de geuren van eten en andere zaken die haar aan bepaalde situaties doen denken.

En zo verwierf het enige kind van de vrouwelijke apother in de stad de bijnaam Sabotage. De jongen die op een dag, niet lang nadat Leila van huis was weggelopen, achter haar aan zou komen, helemaal van Van naar Istanbul, de stad waar alle ontevredenen en alle dromers uiteindelijk terechtkwamen.

Leila wordt geboren als het kind van de tweede vrouw van haar vader, maar omdat zijn eerste vrouw geen kinderen kon krijgen, geeft hij Leila aan zijn eerste vrouw. Daardoor wordt haar moeder ineens haar tante. Een wel heel bijzondere situatie, die natuurlijk voor problemen gaat zorgen. Leila verlaat haar geboortestreek en haar bloedfamilie en gaat als jong volwassene naar Istanbul. Daar ontmoet ze allerlei verschillende soorten mensen en maakt ze vrienden, haar waterfamilie, en maakt ze divere vreemde situaties mee.

Elif Shafak (1971) schrijft zowel in het Engels als in het Turks en is de meest gelezen auteur in Turkije. Ze heeft al vele boeken gepubliceerd en haar werk is in meer dan 50 talen vertaald. Daarnaast is ze ook een TED Global speaker (bekijk zeker eens een talk op YouTube!) en zet ze zich in voor rechten van minderheden. Vanwege haar boeken werd Shafak tweemaal aangeklaagd door de Turkse overheid. Wat ze heel bijzonder vindt, want: “Waarom klagen ze mij aan in plaats van iets aan die misstanden te doen waarover ik schrijf?”

Daaropvolgend onderzoek had ook uitgewezen dat er meer dan duizend genen actief bleven in een lijk, nog dagen nadat de persoon dood was verklaard.

“Het boek is een ode aan kracht van vriendschap” zoals de jury van de Booker Prize in haar juryrapport vermeldde. Ontroerend is het moment dat de vrienden van Leila, allemaal buitenbeetjes, haar van de Begraafplaats der Vergetenen (die bestaat dus echt!) gaan halen om haar een waardige laatste rustplaats te kunnen geven.

‘Verdriet is als een zwaluw,’ zei hij. ‘Op een dag word je wakker en denk je dat het weg is, maar het is alleen maar naar een andere plek getrokken om zich op te warmen. Vroeg of laat komt het terug en nestelt het zich weer in je hart.’

Dit boek schreef Shafak voor de vrouwen van Istanbul en voor de stad Istanbul, ‘die altijd al een vrouwenstad is geweest’. Een stad waar ze zelf niet meer kan komen… Een absolute aanrader!

Fragment

De forensisch arts boog zich over zijn bureau, zijn voorhoofd gefronst in uiterste concentratie. Hij hoefde helemaal niet te weten wie deze vrouw was of wat voor leven ze had gehad. Zelfs toen hij net aan deze baan was begonnen, had hij geen belangstelling gehad voor de verhalen van de slachtoffers. Waar het hem om ging was het overlijden op zich. Niet als een theologisch concept of een filosofische kwestie, maar als onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Het bleef hem verbazen hoe weinig vooruitgang de mensheid had geboekt op het gebied van begrafenisrituelen. De mens had digitale polshorloges bedacht, DNA ontdekt en MRI-apparaten gebouwd, maar het bleef hopeloos achter als het erom ging hun doden weg te werken. Dat verliep tegenwoordig nauwelijks geavanceerder dan duizend jaar geleden. Natuurlijk, mensen die te veel geld en fantasie hadden leken wel wat meer keus te hebben dan de rest; die konden hun as de ruimte in laten schieten, als ze wilden. Of zichzelf laten invriezen – in de hoop dat ze over honderd jaar weer tot leven zouden kunnen worden gewekt. Maar voor het overgrote merendeel van de mensen waren de opties tamelijk beperkt: begraven of cremeren. Dat was het zo’n beetje. Als er daarboven een god was, zou die zich wel kapotlachen om zo’n menselijk ras dat intussen atoombommen kon maken en kunstmatige intelligentie kon bouwen, maar zich nog steeds ongemakkelijk voelde bij het idee van hun eigen sterfelijkheid en maar niet kon beslissen was ze met hun doden moesten aanvangen. Het was toch idioot om de dood naar de rand van het leven te verbannen, terwijl de dood juist het middelpunt van alles was?

‘Een urgent pleidooi voor optimisme’, dit essay verscheen in 2020

Titel: 10 minuten 38 seconden in deze vreemde wereld
Schrijver: Elif Shafak
Uitgever: Nieuw Amsterdam
isbn: 9789046826270

Viktor – Judith Fanto

Volgens Lily

In het boek Viktor van Judith Fanto lopen twee verhaallijnen kunstig door elkaar: die van de jeugd van Viktor in Wenen tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog en die van Geertje in Nijmegen in de jaren ’90. Geertje heeft Joodse ouders, familie van Viktor, maar die doen er alles aan om niet Joods te zijn. Geertje is lid van de stam der niet-joodse Joden, zoals ze het zelf zegt.

‘Vreselijk! Ik kan alleen nog tegen walsen. De vierkwartsmaat is besmet sinds duizenden soldaten daarop hebben gemarcheerd.’
‘Maar daar kan de vierkwartsmaat toch niks aan doen?’ zei ik. ‘De propaganda van Goebbel is toch niet de schuld van het alfabet?’

Geertje wil dit ophelderen. Waarom reageert iedereen in de familie zo ontwijkend als het over Viktor gaat? En waarom wil niemand er gewoon voor uitkomen dat ze Joods zijn?

Had ik er een erekwestie van gemaakt het leed in onze familie mede te gaan dragen? Vereenzelvigde ik me zo met mijn familieleden, dat ik me onterecht medeslachtoffer voelde van de Holocaust? Kaapte, of erger nog: koesterde ik de Joodse kwetsuur?

Viktor is een prachtig boek, ik kan niet anders zeggen. Het is het debuut van Judith Fanto, die haar boek baseerde op de lotgevallen van de Weens-Joodse familie van Fanto. Viktor heeft dan ook echt bestaan. Tijdens de ontrafeling van het familieverhaal stuit Fanto op een onwaarschijnlijk familiegeheim. Viktor blijkt heel anders te zijn dan de familie haar wil doen geloven.

‘Ik hou gewoon meer van letters dan van geluid!’ riep ik eens wanhopig ter verdediging van mijn voorkeur voor literatuur boven muziek.

Muziek speelt een belangrijke rol in het boek. De openingszin is dan ook treffend: ‘Mijn grootmoeder werd geboren op de dag dat Gustav Mahler stierf. Amper zeven jaar na de dood van Dvorák. En in de lente waarin Stravinsky’s Petroesjka zijn première beleefde.’

Viktor is zeker een aanrader!

Fragment

‘Met ingang van dit schooljaar zit ik in een andere klas,’ zei Otto.
‘Mooi zo jongen, ik ben trots op je,’ zei Viktor en hij legde een hand op zijn schouder.
Op deze prachtige eerste septemberdag liep hij met zijn neefje in de richting van de woning van mijnheer Dríví, van wie Otto hoboles had.
‘Nou, dat bedoel ik eigenlijk niet,’ zei Otto. ‘Vanaf nu hebben we op onze school Jodenklassen.’
Viktor stond stil en keek Otto aan.
‘Wát zeg je?’
‘Het is echt waar. Ik mag niet meer bij Oskar en Liesl en Henri en alle anderen in de klas, maar zit nu met andere Joodse kinderen in een apart lokaal.’
‘Welke geesteszieke heeft dat bedacht?’
‘De directeur heeft alle ouders een brief geschreven. Er stond in dat de christelijke kinderen zich zonder Joodse kinderen in de klas beter zullen kunnen ontwikkelen.’
Abrupt draaide Viktor zich om en begon weer richting de school te lopen, op de voet gevolgd door Wiener.
‘Viktor, wat doe je, ik moet naar muziekles!’ protesteerde Otto.
‘De muziek zal moeten wachten, eerst even iets oplossen.’

Judith Fanto wint de Hebban Debuutprijs 2020

Titel: Viktor
Schrijver: Judith Fanto
Uitgever: ambo|anthos
isbn: 9789026350764

Verloren in Napels – Heddi Goodrich

Volgens Lily

Als ik ergens naar toe ga op vakantie vind ik het leuk om daar een boek te lezen dat zich in de omgeving afspeelt. Afgelopen maand ging ik (eindelijk een keer) naar Napels in Italië. Op mijn to-read-lijstje stond al Verloren in Napels van Heddi Goodrich. Dus die was snel ingepakt.

Verloren in Napels begon in een stijl die me in eerste instantie niet aansprak, teveel bijvoeglijke voornaamwoorden storen me altijd. Maar óf het verhaal slokte me daarna op zodat ik het niet meer merkte, óf ze werden minder gebruikt. In ieder geval heb ik het boek verder in één ruk uitgelezen. Een mooi verhaal over de Amerikaanse Heddi die als uitwisselingsstudent naar Napels komt en blijft hangen en daar Pietro (van het Italiaanse platteland) ontmoet met wie ze een onstuimige relatie begint, alleen zoals jonge mensen dat kunnen: ze zweren voor altijd bijelkaar te blijven. En de derde hoofdpersoon is het chaotische Napels zelf.

Iedereen barstte in lachen uit, en ik toverde ook een solidair lachje tevoorschijn. Pietro lachte mee, tot hij zijn sierlijke vingers nadenkend om zijn mond vouwde en zijn ogen recht op mij richtte.


Het boek is opgebouwd uit mailtjes van Heddi aan Pietro en vice versa die zich in een latere tijd afspelen dan het verhaal van hun studententijd in Napels dat wordt beschreven. Dat geeft een mooi effect aan het verhaal. Sommige dingen weet je als lezer al terwijl het zich nog moet afspelen. Zeer goed gedaan door Goodrich.
De overige personages in het boek komen er echter bekaaid af. Af en toe wordt er iets over de vriendenkring geschreven maar geen enkel karakter wordt verder uitgediept, maar ja, om hen gaat het ook niet.

Ondertussen lees je over het Quartieri Spagnoli, de oudste volkswijk in Napels waar Heddi en Pietro wonen en studeren. Luidruchtig, rommelig, veel was, veel hitte en stank. Ook de plek waar je de toegang vindt tot Napoli Sotterranea, een ondergronds netwerk van tunnels en catacomben. Leuk wanneer je zelf in Napels rondloopt.

Er groeide niet één boom in de Quartieri Spagnoli en er was ook niet veel licht waaraan je de wisseling van de seizoenen kon aflezen. Die overgang merkte je vooral aan het feit dat de meloenen bij de groenteboer ineens plaatsmaakten voor pompoenen…

Alleen, gaat dit verhaal nou echt over Heddi de schrijfster of niet? Waarom geef je de hoofdpersoon dezelfde naam als je ook beweert dat het een fictief verhaal betreft? En dan niet alleen de naam, nee ook het feit dat hoofdpersoon Heddi naar Nieuw-Zeeland verhuist, 2 kinderen krijgt enz., net als de schrijfster. Maar goed, dat buiten beschouwing gelaten is het zeker een aanrader! Ook als je niet naar Napels gaat 😉

Fragment

Van: tectonic@tin.it
Aan: heddi@yahoo.com
Verzonden: 22 november

Ik besef dat je liever zou horen dat ik dood was. Maar ik leef nog – nog net. Ik verwacht geen antwoord en ik zal je niet vaker mailen. Het is alleen zo dat ik je nu al bijna vier jaar iets wil laten weten. Ik zou je een brief van minstens honderd kantjes moeten schrijven om te proberen alles uit te leggen. Dat zou me nooit lukken. Ik zal je ook nu geen verklaring geven.
Ik ben een sukkel, ik heb altijd vertrouwd op mijn intuïtie, en die is vals, bedrieglijk, onbenullig. Maar ik heb een paar jaar geleden de grootste fout van mijn leven gemaakt – onherstelbaar, onverklaarbaar, onvoorstelbaar. Een tijdlang heb ik mezelf wijsgemaakt (en soms doe ik dat nog steeds) dat ik heb gedaan wat mijn hoofd, mijn intuïtie me ingaf… en misschien was het inderdaad de juiste beslissing, maar het heeft wel mijn leven verpest. Dat wilde ik je gewoon vertellen. Want je hebt het recht te weten dat ik telkens als ik aan tafel zit de neiging heb om mezelf met het bestek een oog uit te steken.
Ik hoop van harte dat dit je een voldaan lachje kan ontfutselen, net zoals ik hoop dat onze tijd samen voor jou alleen maar een vervelende herinnering is, en niet een of ander trauma. Het enige wat ik wil is dat mijn leven snel voorbij zal zijn, dat ik reïncarneer in iemand die beter of iets wat beter is dan mijn huidige ik, en dat ik je dan misschien nog eens tegenkom op een vliegveld in Stockholm of Buenos Aires.

Je hoeft me niet te vergeven, te antwoorden of verdrietig te worden.
Wees gelukkig, krijg kinderen, schrijf boeken, neem cassettebandjes op, maak een heleboel foto’s… zo zie ik jou altijd graag voor me. En als je kunt en wilt, denk dan ook af en toe nog eens aan mij.
p.

Napels

Titel: Verloren in Napels
Schrijver: Heddi Goodrich
Uitgever: Wereldbibliotheek
isbn: 9789028427914

De kolibrie – Sandro Veronesi

Volgens Lily

In Italië is De kolibrie van Sandro Veronesi uitgeroepen tot boek van het jaar door de belangrijkste krant van Italië, de Corriere della Sera. Veronesi is in Italië dan ook een sterauteur. Hoewel hij regelmatig overhoop ligt met de heersende moraal in zijn land: dat het eind van De kolibrie over euthanasie gaat bijvoorbeeld leverende de sterauteur toch weer veel commentaar op.

Hoe vertel je over het ontluiken van een grote liefde als je al weet dat het slecht gaat aflopen?

In De kolibrie springt Veronesi heen en weer in de tijd, tussen 1960 en 2030. Het beschrijft het leven van Marco Carrera die als kind een groeistoornis had en daarom de kolibrie wordt genoemd. Marco blijkt echter in zijn latere leven ook een echte kolibrie te zijn: hoe hectisch zijn leven ook is, hij blijft in evenwicht, wil niet dat er wat verandert.

Hij ging weer gokken: dit was het echte verzet, en zijn redding. Want zo was het nu eenmaal, Marco had in zijn hele leven nooit zo veel plezier beleefd als tijdens het gokken – een plezier dat hij echter lang geleden had opgeofferd voor het gezinsleven.

Marco vindt eigenlijk dat hij niet het recht heeft om te leven. Op een gegeven moment zit hij samen met zijn vriend die voorspellende gaven heeft in een vliegtuig. Zijn vriend wil vlak voor het opstijgt uit het vliegtuig. Marco gaat maar met hem mee. Het vliegtuis stort daarna neer zonder een overlevende. Hij voelt zich daar zijn hele leven schuldig over.

Marco is verliefd op een andere vrouw dan zijn eigen vrouw, de liefde van zijn leven, maar doet daar verder niets mee. Uiteindelijk vindt hij de zin van het leven in het opvoeden van zijn kleinkind: de nieuwe mens.

Het boek is opgebouwd uit fragmenten: mails, telefoongesprekken, brieven, whatsappjes enz. En het heeft verwijzingen naar de populaire hedendaagse cultuur zoals manga-strips, en populaire tv-series en films. In literatuur kom je dat niet vaak tegen. De kolibrie is een heel apart boek, en dat is het. Maar ga het zeker lezen!

Fragment

De plek is Bolgheri, of eigenlijk dat stukje kust ten zuiden van Marina di Bibbona, dat sommigen Renaione en anderen Palone noemen, maar wat de familie Carrera over het algemeen Bolgheri noemt, waarmee ze dus niet het nabije gehucht vlak bij het Castelle della Gherardesca bedoelen, hoewel het direct aan het pijnbomenbos en het strand ligt – en ook dat is overigens nog bijna geheel privébezit van die adellijke familie. Het echtpaar Carrera heeft begin jaren zestig bij dit woeste stukje kust een klein, vervallen huisje kunnen kopen, direct achter de duinen, met een stukje pijnbomenbos eromheen. Dit huis zou het geluk symboliseren dat ze, in hun overtuiging, met twee kleine kinderen en een derde op komst over de wereld zouden verspreiden. De renovatie van de bouwval werd door hen samen in harmonie uitgevoerd, Letizia deed de vorm en Probo de uitbreiding, aangezien het huis in die tijd voortdurend werd uitgebreid en verfraaid, met en zonder vergunningen, om uiteindelijk van het kleine boerderijtje dat het was te veranderen in een elegant toevluchtsoord in het hart van de Maremma. Jammer dat de harmonie tussen Letizia en Probo in de tussentijd was verdwenen; dat ze elk jaar koppig met zijn allen hun vakantie hier kwamen doorbrengen leek voornamelijk automutilatie die verworden was tot een slechte gewoonte.

Titel: De kolobrie
Schrijver: Sandro Veronesi
Uitgever: Prometheus
isbn: 9789044643893