The Artist’s Way – Julia Cameron

Volgens Lily

Met de Non-fictie Leeslounge die ik samen met de Bibliotheek Gouda viermaal per jaar organiseer, lazen we afgelopen zomer The Artist’s Way van Julia Cameron. Een boek met als ondertitel ‘over het herontdekken van je creatieve vuur‘. Cameron schreef dit boek 25 jaar geleden en sindsdien lazen meer dan 4 miljoen mensen dit boek. Vorig jaar verscheen een herziene editie wat weer voor nieuwe lezers gaat zorgen. Het boek komt op ons nuchtere Hollanders zeer Amerikaans en godsdienstig over, maar wanneer je voor God een andere term leest, bijvoorbeeld ‘flow’ is het prima te doen.

Inspiratie slaat niet in als bliksem. Creativiteit is een gestage stroom, zonder drama.

Het boek is eigenlijk een twaalfweekse cursus. Met de Leeslounge hebben we deze twaalf weken dan ook echt genomen om het boek door te lezen en werken. En dat is best intensief. Naast het lezen van de hoofdstukken neemt het maken van de opdrachten ook behoorlijk wat tijd, zeker als je het echt goed wilt doen. De basisprincipes van Cameron zijn: iedere ochtend drie bladzijden vol schrijven (morningpages) en iedere week een dag met jezelf op excursie (artistdate). Die morningpages schrijf je gewoon aan een stuk door zonder er echt over na te denken wat je wilt schrijven. Het gaat om de flow. Het is geen dagboek, maar gewoon een brouwsel van wat er op dat moment in je opkomt. De artistdate is een moment per week puur en alleen voor jezelf. Om een museum te bezoeken of naar de bibliotheek te gaan of naar een park of waar jij dan ook maar gelukkig van wordt. Wanneer je zo alleen rondloopt in een voor jou leuke omgeving komt je creatieve flow vanzelf op gang.

Ieder kind is een kunstenaar. De vraag is hoe het een kunstenaar moet blijven zodra het eenmaal volwassen is.

– pablo picasso –

Zoals in het boek ook al aan wordt gegeven, is het lekker om nadat het boek uit is een soort van creatief cluster te vormen met een aantal anderen om de opgedane kennis levend te houden. Het is fijn om elkaar te bevragen op actiepunten die je eerder had gesteld, bijvoorbeeld het schrijven van een boek of weer paardrijles nemen of meer piano gaan spelen.

Artistieke anorexia is hunkeren om creatief te zijn en weigeren die honger in jezelf te voeden.

Het is moeilijk te zeggen of het boek op creatief vlak iets voor mij heeft gedaan. Eigenlijk zit er best wel al veel creativiteit in mijn leven. Ik vond het zeer interessant om te lezen, herkende niet alle punten die Cameron benadrukt (dat er ergens in het verleden iets fout moet zijn gegaan waardoor je niet meer zo creatief bent als dat je zou willen zijn). Maar ik heb uit de groep die deze Non-fictie Leeslounge volgde toch veel positieve reacties gehad. Iemand heeft zelfs zijn baan opgezegd na het herlezen van zijn morningpages!

Fragment

Door het werken met de morning pages beginnen we de verschillen te onderscheiden tussen onze wáre gevoelens, die vaak geheim zijn, en onze ‘officiële’ gevoelens, die openbaar en voor iedereen zichtbaar zijn. Officiële gevoelens worden vaak aangeduid met de woorden: ‘Ik vind het wel prima dat [ik mijn baan kwijt ben, ze een relatie heeft met iemand anders, enzovoort…]’
Wat bedoelen we met ‘Ik vind het wel prima’? De morning pages dwingen ons om concreet te zijn. Betekent ‘Ik vind het wel prima’ dat ik berusting voel, aanvaarding, afstand, verdoofdheid; een gevoel van tolerantie, blijdschap of voldoening; dat ik me op mijn gemak voel? Wat betékent het?
‘Prima’ is een allesomvattend maar juist nietszeggend woord voor de meesten van ons. Het verhult allerlei ongemakkelijke gevoelens en het duidt heel vaak op een verlies. Officieel vinden we het wel prima, maar is dat ook echt zo?
In de talloze jaren dat ik mensen heb zien werken met morning pages is het me opgevallen dat velen geneigd zijn om de pages te verwaarlozen of er de brui aan te geven op het moment dat een onaangenaam stukje helderheid zich dreigt te openbaren. Als we bijvoorbeeld ontzettend kwaad zijn maar het niet toegeven, zullen we geneigd zijn om te zeggen dat ‘het wel prima is’. De morning pages zullen geen genoegen nemen met deze ontwijkende houding. Dus hebben we de neiging om ze te mijden.

Julia Cameron
Titel: The Artist’s Way
Schrijver: Julia Cameron
Uitgever: Levboeken
isbn: 9789400512696

Strijd en metamorfose van een vrouw – Édouard Louis

Volgens Lily

Ik weet nog zo goed dat ik Ze hebben mijn vader vermoord las. Een aanklacht tegen de politiek in Frankrijk door een homoseksuele jongen opgegroeid in een plaats in Noord-Frankrijk (Hallencourt) waar niemand naar om kijkt. Het is een boek waarin vooral zijn vader centraal staat. Het was natuurlijk wachten op het moment dat hij een boek zou schrijven over zijn moeder. En dat is Strijd en metamorfose van een vrouw geworden. Een klein boekje, want veel zaken uit het leven van het gezin Bellegueule waren al beschreven. Zowel moeder als zoon hebben overigens hun achternaam later veranderd, om het verleden af te kunnen schudden.

De eerste bladzijden van dit verhaal hadden als titel kunnen hebben: Gevecht van een zoon die geen zoon wilde worden.

Wat erg veel indruk op de maakte in Ze hebben m’n vader vermoord, was het feit dat Louis duidelijk probeert te maken dat politiek er alleen voor de welgestelden is om over te praten bij borrels en verjaardagen. Maar dat politiek voor de lagere klassen het verschil tussen leven en dood is. Zijn vader werd gedwongen om, ondanks dat hij bij zijn werk een dusdanige blessure had opgelopen dat werken eigenlijk niet meer ging, toch aan de bak moest. Met desastreuze gevolgen. Hij werd daar natuurlijk geen leukere man van. Zijn vrouw (moest het vaak ontgelden. Zij had een vreselijk leven met hem met veel huiselijk geweld.

Een ongeluk komt nooit alleen: in die context van armoede en spanning met mijn vader werd ze zwanger.

Louis probeert haar ervan te overtuigen dat ze bij haar man weg moet gaan, maar tot overmaat van ramp wordt ze weer zwanger (zelfs van een tweeling) en duurt het nog jaren voordat ze eindelijk de stap durft te nemen. Gezien vanuit haar zoon wordt dit mooi beschreven. Deze twee boeken horen gewoon bij elkaar. Ik ben fan van Édouard Louis en alles waar hij voor staat. Als homoseksuele jongere heeft hij het zijn hele leven niet makkelijk gehad, maar hij gebruikt zijn stem om mensen duidelijk te maken wat er mis is in dit politieke systeem. Onlangs in Buitenhof gaf hij nog zijn mening over de toeslagenaffaire in Nederland. Ook daar zijn het de de gewone werknemers, mensen zonder veel geld of connecties, die door de politiek volledig zijn geruïneerd. Dat is waar hij tegen vecht. En dat hem een held voor mij.

Doordat we naar elkaar toe groeiden is niet alleen haar toekomst veranderd, maar ook ons verleden.

Fragment

Ik vond dat ze moest opschieten. De paar keer dat ik haar sprak sinds ik uit het dorp was vertrokken, moedigde ik mijn moeder aan om weg te gaan bij mijn vader. Ik zei dat ze haar leven niet kon vergooien voor een man die haar ongelukkig maakte en vernederde. Ze antwoordde: ‘Ik ga het doen, ik wil het doen, maar nu kan het nog niet, het is te moeilijk met je broer en zus’. (Ik besefte niet dat het klopte, ik zag niet wat die moeilijkheden voor je inhielden.) Ik drong aan, bleef haar zeggen dat ze niet moest wachten, dat haar vrijheid geen uitstel dulde, en dat mijn broer en zus een zorg voor later waren en ze antwoordde: ‘Ja, binnenkort, wacht maar af, binnenkort’.
Toen ze me belde in die nacht waarin ze het uiteindelijk had gedaan, sloot ze haar verhaal af met een triomfantelijke, opschepperige stem: ‘Zie je, ik had toch gezegd dat ik het zou doen? Ik had het al gedaan met mijn eerste echtgenoot, ik kon het nog wel een keer doen. Ik wist dat ik het nog wel een keer kon doen’.
Onze verwijdering had ons dichter bij elkaar gebracht.

Titel: Strijd en metamorfose van een vrouw
Schrijver: Édouard Louis
Uitgever: De bezige bij
isbn: 9789403198507

Het bal der gekken – Victoria Mas

Volgens Lily

Wie wil er nu niet lezen over Het bal der gekken? Ik zag dit boek liggen in de boekhandel met de opmerking erop dat het de winnaar was van de Prix Renaudot 2019, en ik kocht het. Het bal der gekken is het debuut van de Française Victoria Mas. Zij studeerde literatuurwetenschappen aan de Sorbonne in Parijs en werkte in de filmwereld in de VS. De filmrechten van Het bal der gekken zijn reeds verkocht en het boek is al in 19 talen vertaald. Wat een debuut!

Op een dag kwam haar grootvader weer en sprak hij tegen haar, of liever gezegd, ze hoorde zijn stem in haar hoofd, want hun gezichten waren altijd uitdrukkingsloos en stil. Hij vertelde haar dat ze niet bang hoefde te zijn, dat ze haar geen kwaad wilden doen, dat ze meer te vrezen had van de levenden dan van de doden.

Het boek gaat o.a. over Eugénie, een 19-jarige dochter uit een bourgeoisiefamilie die de aanwezigheid van haar overleden grootvader voelt. En ook over Geneviève die al jaren als hoofdzuster werkt in Hôpital de la La Salpêtrière, het gesticht waar alle vrouwen die (volgens mannen) niet voldoen in de maatschappij worden opgeborgen. Het is 1885. De twee komen elkaar tegen en dat zal het begin zijn van vele veranderingen voor de twee vrouwen.

Iets kan bestaan zonder dat je erin hoeft te geloven. Ik geloofde niet in geesten en toch bestaan ze. Je kunt een geloof afwijzen, je ernaar voegen of het wantrouwen, maar je kunt het bestaan van iets wat recht voor je staat niet ontkennen.

In 1885 is heel Parijs in de ban van dokter Charcot en zijn openbare hypnosesessies. Het idee dat patiënten onder hypnose werden behandeld waarbij publiek mocht toekijken, is nu natuurlijk niet meer voor te stellen. En ook het feit dat er eens per jaar een bal is waar de ‘gekken’ dansten met nieuwsgierige Parijzenaren lijkt bizar. Het komt allemaal nogal ongeloofwaardig over. Maar dat is nu precies waar dit boek over gaat: geloofwaardigheid.

De eerste weken bleven alle blikken rusten op haar onwaarschijnlijke aanwezigheid in de slaapzaal. Ze was niet meer dezelfde vrouw. Iets in haar was zachter, rustiger geworden. Nu ze een gek tussen de gekken was, leek ze eindelijk normaal.

Het bal der gekken is een prachtig, ontroerend, uiterst origineel boek. Zeker een aanrader wanneer je weer eens iets anders dan anders wilt lezen/meemaken!

Fragment

Ze legt een hand op haar buik en vertrekt haar gezicht. Haar bruine, gewoonlijk zo gladde en goed gekamde haar is stoffig en vies geworden. Gisteravond heeft ze besloten de snee brood te eten die daar al sinds de ochtend onaangeroerd lag. Het was de eerste keer in vier dagen dat ze iets had gegeten. Toch weet ze dat ze niet moet verzwakken, dat ze al haar vermogens, geestelijk en lichamelijk, moet behouden om hier te overleven. Ze beseft dat ze het op eigen kracht moet volhouden, op een plek die je bij het eerste teken van zwakheid volkomen vernietigt. Ze ondervindt nog steeds de gevolgen van haar uitbarsting tijdens het medisch onderzoek. De afgelopen dagen wist ze niets beters te doen dan haar eenzame protest voort te zetten door al het aangeboden eten categorisch te weigeren. Het was sterker dan zijzelf. Tot nu toe heeft ze nooit geweten hoe het is om echt in opstand te komen. Ja, ze was het ten diepste oneens met haar vader. Als ze zag hoe mannen lachten om vrouwen, kookte ze in stilte van woede. Maar ze wist niet dat een emotie je lichaam en geest als een golf kon overspoelen tot je nog maar tot één ding in staat was: schreeuwen tegen de schaamteloosheid. Ze was diep verontwaardigd over de onrechtvaardigheid van de situatie. En al nam haar verontwaardiging niet af, ze voelde zich verkommeren. Zodra ze uit bed stapte begon haar hoofd te tollen, kreeg ze krampen in haar maag en werd ze misselijk van de honger. Ze kon het water uit de kruik die ze haar hadden gebracht maar nauwelijks verdragen. Ze bracht haar dagen door in het halfduister, de luiken van het raam waren gesloten maar de gaten in het hout lieten nog wat licht binnen in de kamer. Ze was woedend en uitgeput tegelijk.

Titel: Het bal der gekken
Schrijver: Victoria Mas
Uitgever: Spectrum
isbn: 9789000376865

Het beloofde leven – Femmetje de Wind

Volgens Lily

Op vakantie ging dit jaar ook mee Het beloofde leven van Femmetje de Wind. Het boek heeft als ondertitel Liefde onder voorwaarden. Het verhaal gaat over Sophie, een Amsterdamse meid, die tijdens haar werk Max tegenkomt. Max komt uit een orthodox Joodse familie. Ook de vader van Sophie – die ze jaren niet heeft gezien – is Joods. De moeder van Sophie heeft echter geen goed woord over voor fanatieke religies.

Mijn moeder schraapte haar keel. ‘Sophie denkt misschien dat ik tegen religie ben, maar dat is niet zo.’ Ze sprak alsof Max de rechter was die een oordeel moest vellen. ‘Ik wil dat graag rechtzetten. Ik ben alleen tegen fanatisme.’

Om met Max te kunnen trouwen moet Sophie Joods worden. Alleen een Joodse vader hebben is niet genoeg. Dus ze vertrekt naar een school in Jeruzalem om les te krijgen en Joods te worden. Daar begint het bij mij al te kriebelen. Uit het verhaal wordt me niet duidelijk hoe lang (of hoe kort) ze met Max samen is om dit te gaan doen voor hem en zijn familie. Ogenschijnlijk zonder enige tegenwerping laat ze alles achter zich om in Jeruzalem ‘klaargestoomd’ te worden om Max’ vrouw te kunnen worden.

Ik zet de vieze borden op een leeg stuk aanrecht zodat ik Efraiem, die de keuken is is gekropen, kan optillen.
‘Idioot!’ sist Ruth, die de borden meteen optilt en omhooghoudt alsof ze een drenkeling redt uit ijskoud water. ‘Dit zijn melkborden! Dat aanrecht is fleisich!’

En dan blijkt ze ook nog eens heel fanatiek te zijn. Zo erg dat ze, voor een opleiding waar normaal twee jaar voor staat binnen 8 maanden al klaar is om officieel Joods te worden. Beet Dien-dag breekt aan.

Ik, Sophie de Leeuw, word vandaag officieel Joods. Het extra stukje ziel dat iedere Jood bij geboorte krijgt, de nesjama, zit straks ook in mij. Niemand kan me hierna nog wat maken. (…) Maar waarom ben ik dan niet uitzinnig van vreugde? Wat mankeert mij?

Het boek krijgt (gelukkig) aan het eind een wending, want liefde onder voorwaarden is natuurlijk geen echte liefde. Ik denk dat dit boek aanspreekt als je zelf Joods bent (of wilt worden).

Fragment

We gaan nu beginnen met de les. Ik ben een vrouw van de klok, maar na de les wil ik dat je even blijft zitten.’ Ze liet mijn hand los en wees me een tafeltje vooraan naast Mila. Mila keek trots, alsof zij persoonlijk verantwoordelijk was voor het rekruteren van mij als proseliet.
Zelda sloeg een boek open en prevelde iets onverstaanbaars. Daarna vertelde ze ons over een stuk uit de
Torah, Metsorah. Hierin stond beschreven op welke manier en op welke tijden de vrouw onrein is en hoe wij ervoor moeten zorgen dat we anderen in die periode niet besmetten. Ik dacht aan het ei van vanmorgen. Ik vroeg me ineens af waarom bloed onrein was, maar ik durfde het niet te vragen.
Ik maakte aantekeningen in mijn gloednieuwe schrift dat ik in de Beethovenstraat had gekocht en dat rook naar de kantoorboekhandel. Mila kauwde op het achtereinde van haar potlood, haar wangen waren rood. Ze knipoogde naar me. Ze was blij dat ik er was. Ze had geen idee hoe blij ik was met haar.
‘Ook de stoel waarop een vrouw heeft gezeten die ongesteld is, is vierentwintig uur onrein.’ Zelda keek de klas rond. Een wat onpraktische regel, leek me, want dat zou betekenen dat mannen en vrouwen nooit op elkaars stoelen mochten zitten. Hier op de jeshiwe was alles gescheiden, maar hoe zat dat met een restaurant? En hoe ging dat thuis? Zou zij nooit op de stoel van haar man zitten? Ik keek om me heen. Was ik de enige die vragen had? Zou iedereen zich inhouden? Ik keek achterom? Een van de Filipijnse meisjes zat onderuitgezakt, haar armen gekruist, haar ogen gesloten.

Femmetje de Wind
Titel: Het beloofde leven
Schrijver: Femmetje de Wind
Uitgever: The House of Books
isbn: 9789044352108

Het eiland van Arturo – Elsa Morante

Volgens Lily

Vorig jaar was ik voor het eerst van mijn leven op Procida, een eiland bij de kust van Napels (waar ik overigens ook voor het eerst was). Het eiland van Arturo is Procida. Dit boek van Elsa Morante gaat over Arturo, een jongen die opgroeit zonder moeder en een vader die er meer niet dan wel is. Maar ondanks dat is zijn vader zijn grote held! Arturo leest veel boeken, gaat niet naar school en vermaakt zich met alles wat hij op het eiland tegenkomt. Tot de dag dat zijn vader met een nieuwe bruid aankomt. Een meisje dat slechts twee jaar ouder is dan Arturo, maar een enorme aantrekkingskracht op hem heeft.

Inmiddels vielen me terwijl ik hem bekeek wat rimpels op onder zijn ogen, tussen zijn wenkbrauwen, bij zijn lippen. Jaloers bedacht ik: dat zijn de tekenen van de ouderdom. Wanneer ik ook rimpels zal hebben, is dat het teken dat ik volwassen ben, en dan kunnen hij en ik voortaan altijd bij elkaar zijn.

Het is een fantastisch boek! De schrijfstijl van Morante is weergaloos. Op de achterflap staat een citaat van Elena Ferrante (schrijfster van de Napolitaanse romans zoals De geniale vriendin): “Ik probeer te leren van Elsa Morantes boeken, maar ze zijn niet te overtreffen.”

Als je haar door het dorp zag lopen met haar dokterstas onder de arm, met grote, wijdbeense stappen, militaristisch en tegelijkertijd slonzig, leek ze eerder een of andere lage soldaat van de Turkse vloot die was gereïncarneerd als vroedvrouw.

Morante overleed in 1985, maar het boek komt op geen enkel moment ouderwets over. Met dit boek won Morante in 1957 als eerste vrouwelijke schrijver de prestigieuze Italiaanse literatuurprijs Premio Strega. Ook haar andere boeken zullen de komende jaren vertaald worden. Ik kan niet wachten!

Het moge echter duidelijk zijn dat ik mijn trots niet verloochende. Ik reageerde met kilte op zijn kilte. En aangezien ik me liever vrijwillig onttrok aan zijn kwetsende blikken, gedroeg ik me – zodat hij in geval niet het initiatief zou hebben – alsof ook ik zijn gezelschap meed, niet m

Fragment

Ik zei bij mezelf: ook ik zal vroeg of laat een mens kussen. Maar wie zal dat zijn? En wanneer? Wie zal ik kiezen, de eerste keer? En ik begon te denken aan de verschillende vrouwen die ik op het eiland had gezien, of aan mijn vader, of aan een ideale toekomstige vriend. Maar als ik me dergelijke kussen voorstelde leken ze allemaal flauw, waardeloos. Zozeer dat ik ze, door een soort bijgeloof, zelfs in gedachten allemaal afwees, omdat ik op een mooiere hoopte. Ik had het idee dat je nooit het ware geluk van kussen kon leren kennen als je de eerste, de meest lieflijke en hemelse nooit had gehad: die van je moeder. Dus om een beetje troost en rust te vinden stelde ik me in gedachten de scène voor van een moeder die haar kind met een goddelijke genegenheid kust. En dat kind was ik. Maar zonder dat ik het wilde leek de moeder niet op mijn echte moeder, de dode vrouw op de foto: nee, ze leek op N. Die onmogelijke scène herhaalde zich vele malen in mijn verbeelding, als in een fantastisch theater dat mijn eigendom was. Ik genoot er zo van dat ik er bijna in ging geloven, en als ik daarna in de werkelijkheid weer zag dat N. mijn halfbroertje kuste, leek hij me een indringer die mijn plaats had ingenomen en zij een verraadster. Ik voelde een driftige neiging om hen uit te schelden, om hun idylle wreed te verstoren: alleen mijn trots belette het me, terwijl mijn verstand me vergeefs bleef voorhouden: Met welk recht zou je?

Elsa Morante
Titel: Het eiland van Arturo
Schrijver: Elsa Morante
Uitgever: Wereldbibliotheek
isbn: 9789028450882

Het leugenachtige leven van volwassenen – Elena Ferrante

Volgens Lily

De Napolitaanse romans van Elena Ferrante heb ik verslonden! Gebeurde er veel in? Nee, maar de manier van schrijven van Ferrante vind ik gewoon fantastisch. Ook in de roman Het leugenachtige leven van volwassenen is het weer prachtig. De dertienjarige Giovanna leidt een perfect leventje tot dat haar gezin uit elkaar valt. Tegelijkertijd ontmoet Giovanna haar tante Vittoria voor het eerst. Vittoria die door haar ouders met man en macht bij Giovanna is weggehouden, maar een ongelooflijke aantrekkingskracht op Giovanna krijgt.

Vittoria leek me van zo’n onverdraaglijke schoonheid dat haar lelijk vinden een noodzaak werd.

Dit boek speelt zich ook weer af in Napels. Prachtig beschrijft Ferrante de straten en wijken in deze enorme stad. Leuk natuurlijk omdat ik daar vorig jaar ook was. In de wijk Posilippo die ook in het boek beschreven wordt.

Ik zocht naar verklaringen om me te ontworstelen aan de indruk dat bepaalde intelligente mensen een gebrekkige intelligentie hadden.

Het leugenachtige leven van volwassenen gaat over nieuwe vriendschap, de eerste stappen naar volwassenheid. Vriendjes, adoratie, de eerste keer. En nog veel meer. Want dat is Ferrante ten voeten uit: vele thema’s worden van diverse kanten bekeken.

Op die momenten herkende ik haar, ik voelde haar verdriet als ze zo vastliep, ik bedacht dat als Roberto haar ineens duidelijk zou maken dat ze het ene domme ding na het andere uitkraamde en dat haar stem voor hem klonk als het gekras van een spijker op een staalplaat, ze dood zou neervallen.

Is het boek even sterk als De geniale vriendin en de vervolgen daarop? Nee, helaas niet, maar het is wel een boek dat gelezen moet worden!

Fragment

Ik ging erop door: ‘Hoe kan het dat Margherita niet boos is geworden toen jij haar man hebt afgepakt, maar zich zelfs liet helpen door jou, degene die hem van haar had gestolen?’
Ze stak een sigaret op en inhaleerde diep. Terwijl mijn vader en moeder geen spier vertrokken bij het horen van mijn vragen, maar eromheen draaiden als ze zich opgelaten voelden en soms elkaar raadpleegden voordat ze me antwoord gaven, werd Vittoria juist geïrriteerd. Ze schold, toonde probleemloos haar nukkigheid, maar ze gaf heel expliciet antwoord, zoals geen enkele volwassene ooit bij mij had gedaan. ‘Zie je dat ik gelijk heb,’ zei ze, ‘je bent pienter, net zo’n pientere sloerie als ik, maar een behoorlijk trut, je hangt de heilige uit maar ondertussen vind je het leuk om het mes in de wond rond te draaien. Haar man stelen, inderdaad, je hebt gelijk, dat heb ik gedaan. Enzo heb ik gestolen, ja, ik heb hem van Margherita en haar kinderen afgepakt, en ik wilde liever sterven dan hem teruggeven. Dat is naar, maar als de liefde zo sterk is, moet je dat soms doen. Het is geen keuze, je merkt dat er zonder nare dingen ook geen mooie dingen zijn en je handelt zo omdat je niet ander kunt. Wat Margherita betreft, ja, ze was boos, ze heeft haar man schreeuwend en meppend teruggenomen, maar toen ze vervolgens merkte dat het niet goed ging met Enzo, door een ziekte die binnen een paar weken van razernij van binnen was ontstaan, raakte ze gedeprimeerd, ze heeft tegen hem gezegd: “Ga maar, ga terug naar Vittoria, het spijt me, als ik wist dat je ziek zou worden had ik je eerder naar haar teruggestuurd.” Maar inmiddels was het te laat en dus hebben we zijn ziekte samen getrotseerd, zij en ik, tot op de laatste minuut. Wat voor iemand Margherita is? Een fantastische, gevoelige vrouw, ik wil je aan haar voorstellen. Zodra ze begreep hoeveel ik van haar man hield, en hoeveel verdriet ik had, zei ze: “Goed, we hebben van dezelfde man gehouden, en ik begrijp je, hoe kun je nu niet van Enzo houden? Dus klaar nu, deze wezentjes heb ik met Enzo gemaakt, als jij ook van hen wilt houden, heb ik daar niets op tegen.” Snap je? Snap je hoe genereus ze is? Jouw vader, jouw moeder, hun vrienden, allemaal belangrijke mensen, zijn die zo groots? Zijn die zo genereus?’

Titel: Het leugenachtige leven van volwassenen
Schrijver: Elena Ferrante
Uitgever: Wereldbibliotheek
isbn: 9789028450790

De onzichtbaren – Roy Jacobsen

Volgens Lily

Sommige boeken worden op hun cover uitgekozen. Dat zou zo maar eens aan de hand kunnen zijn bij De onzichtbaren van Roy Jacobsen. Wat een prachtige afbeelding van het eiland Barroy waar Ingrid met haar vader, moeder, opa en tante woont. Een afgelegen eiland voor de kust van Noorwegen. Waar de natuur het voor het zeggen heeft.

De gebouwen op Barroy staan in een scheve hoek ten opzichte van elkaar. Van bovenaf gezien lijken ze op vier toevallige dobbelstenen die iemand uit de losse pols heeft uitgestrooid…

Ingrid en haar familie proberen zo goed en zo kwaad als het gaat een bestaan op te bouwen op het kleine eiland. De manier waarop Jacobsen dit heeft opgeschreven komt hiermee overeen: sober, zonder te veel emotie, soms ruw. Je voelt de kou in de winter en de heldere zon in de zomer.

Ingrid staat op, stapt naar voren, maakt de landvasten los en gaat aan de riemen zitten, ze begint te roeien en is de haven al bijna uit als haar grootvader haar in de gaten krijgt en schreeuwend heen en weer begint te hollen op de kade.

Dat je snel volwassen wordt op zo’n ingesloten plaats wordt duidelijk. Ingrid vertrekt op jonge leeftijd naar het vaste land om te gaan werken. Maar komt al snel weer terug en dan is haar leven volledig veranderd.

Maria had ook drie dromen: meer kinderen, een kleiner eiland – en een ander leven. In tegenstelling tot haar echtgenoot dacht ze vaak aan de laatste, en die droom werd alleen maar groter en belangrijker naarmate de twee andere verbleekten en steeds minder haalbaar leken.

Het boek is zeker goed geschreven, maar je moet houden van de ‘kille’ omgeving en de dito manier van beschrijven. De onzichtbaren is het eerste deel uit de eiland Barrøy trilogie. Het volgende deel is ook al verschenen en heet Witte Zee.

Fragment

De heuvels, de weilanden, de inhammen… Er was geen stukje land dat deze vreemde mensen níet van haver tot gort kenden, en ze waren zo ontzettend blij het weer terug te zien. Ingrid was niet meer heer en meester van haar eigen eiland, waarvan ze alle geheimen en schatten kende, maar een verbijsterde gast in de levens van anderen, zoals die levens ooit waren geweest en altijd zouden blijven. Want een jeugd kan niet worden uitgewist.
Een van haar vaders zussen liet zich op de knieën vallen en groef een overwoekerde eiderbroedkast uit die Ingrid nog nooit had gezien, daarna vond ze er nog een, waar Ingrid ook niets van wist, ze maakte ze schoon en wilde ze afdekken met leisteen, ze legde Ingrid uit waar ze dat kon vinden. Niemand hoefde de gasten iets te wijzen, ze wisten waar het dons te vinden was, waar de goede visstekken waren, waar de arenden hun nesten hadden, en ze kenden alle geheime plekjes en lades in de voorraadkamer. Zelfs de kinderen, die nog nooit op Barroy waren geweest, hadden de irritante neiging om te doen alsof ze hier thuis waren, ze liepen boothuizen en schuren binnen en struinden overal rond, twee neefjes duwden zonder het te vragen de roeiboot het water in en namen Lars mee, die joelden en wees en helemaal vergeten leek te zijn wat voor dag het vandaag was, de jongste dag. De meisjes wilden niet meevaren en stonden als kleine zwarte tenten op de wal toe te kijken, en leken elkaar allemaal te kennen als nichtjes, waarschijnlijk omdat hun eilanden veel dichter bij elkaar lagen dan bij dat van Ingrid, het afgelegenste eiland van allemaal.

Titel: De onzichtbaren
Schrijver: Roy Jacobsen
Uitgever: De bezige bij
isbn: 9789403196602

De zeven echtgenoten van Evelyn Hugo – Taylor Jenkins Reid

Volgens Lily

Voor een weekje in een strandhuisje was ik op zoek naar een lekker dik boek om in te verdwijnen. Met het aanschaffen van De zeven echtgenoten van Evelyn Hugo van Taylor Jenkins Reid was die zoektocht geslaagd! Wat een heerlijk boek. Goed geschreven, met vaart en een lekker verhaal .

Ik ging naar huis en zei tegen Ernie dat ik niet kon geloven dat ze bij Sunset geïnteresseerd waren in een onbenullig meisje als ik. Ik zei dat het met wel geinig leek om in films te spelen, zodat ik iets te doen had tot mijn echte baan als moeder begon. Gelul van de bovenste plank, natuurlijk.

Het boek geeft een leuk inkijkje in hoe het er aan toe gaat in Hollywood. Evelyn Herrera komt van Cuba en gaat op haar 17de met een vriendje mee naar Amerika en heeft als enige droom om het te gaan maken in Hollywood. En dat lukt haar. Via vele echtgenoten…

Hij snuffelt aan je nek. Hij doet het nogal onhandig, waardoor het voelt alsof je door een labrador begroet wordt. Maar je doet alsof je het heerlijk vindt.

Op haar oude dag laat Evelyn Hugo haar levensverhaal opschrijven door Monique Grant. Waarom ze nu precies Monique heeft uitgekozen blijft lang een raadsel. Maar na het verhaal dat begint in de jaren vijftig van de vorige eeuw, wanneer ze naar Los Angeles trekt en de spotlights opzoekt tot de jaren tachtig wanneer ze besluit om de de vergetelheid op te zoeken, ontvouwt zich een groot drama.

Vier maanden na de première van de film gingen Harry en ik samen naar de Oscaruitreiking. Max Girard had topmodel Bridget Manners als zijn introducee meegebracht, maar al weken voor het evenement zei hij gekscherend dat hij niets liever wilde dan met mij aan zijn arm op de rode loper verschijnen.

Dit is een boek dat je in één keer uit wilt lezen, aanrader!

Fragment

Sub Rosa

30-12-1959

ADLER EN HUGO UIT ELKAAR!

Wordt Don Adler wederom de meest begeerde vrijgezel van Hollywood?
Don en Evelyn zetten er een punt achter! Na twee jaar huwelijk heeft Don een echtscheiding aangevraagd.
We vinden het jammer dat de tortelduifjes uit elkaar gaan, maar eerlijk gezegd verbaast het ons niets. Het gerucht ging al een tijdje dat Don steeds verder aan de weg timmert en dat Evelyn Hugo daar jaloers en kattig van werd.
Don heeft gelukkig zijn contract bij Sunset Studios verlengd – waar studiobaas Arie Sullivan ongetwijfeld de handjes over dichtknijpt – en heeft voor komend jaar al drie hoofdrollen te pakken. Die Don in niet te stuiten!
Ondertussen is Evelyn ondanks de geweldige bezoekersaantallen en uitstekende recensies voor haar meest recente film Little Women door de studio van Jokers Wild af gehaald, een film die later dit jaar zal verschijnen, en vervangen door Ruby Reilly.
Is het schluss voor Evelyn bij Sunset?

Taylor Jenkins Reid

Titel: De zeven echtgenoten van Evelyn Hugo
Schrijver: Taylor Jenkins Reid
Uitgever: ambo|anthos
isbn: 9789026352874

Quarantaine. Dagboek in tijden van besmetting – Ilja Leonard Pfeijffer

Volgens Lily

De berichten in dit dagboek verschenen eerder in de krant het NRC en het Belgische De Standaard. Nu gebundeld in Quarantaine. Dagboek in tijden van besmetting. En wanneer je het achter elkaar leest, vergeet je bijna dat we zelf onderdeel zijn geweest van deze corona-epidemie. En toch lijkt het alweer tijden geleden. Ilja Leonard Pfeijffer woont met zijn vriendin Stella in Genua. En zoals we weten werd vooral Noord-Italië enorm getroffen door corona.

Sinds we God, religie en zingeving hebben afgeschaft, staan we als kwetsbare mechaniekjes in de wereld. We zijn gereduceerd tot onze biologie. We offeren het volle leven om het vege lijf te redden, omdat het vege lijf het enige is wat ons nog kenmerkt. Zo hebben we deze gezondheidsdictatuur over onszelf afgeroepen en ik zie eerlijk gezegd weinig aanwijzingen dat deze slechts tijdelijk zal zijn.

In rake columns weet Pfeijffer te beschrijven hoe het leven in een paar dagen tijd drastisch kan wijzigen, dat zelfs het halen van een broodje bij de bakker dé attractie van de dag wordt. En dat zelfs Pfeijffer (die het massatoerisme weerzinwekkend vind) het té stil vindt op straat.

Als ik deze quarantaine niet had kunnen delen met mijn stralende, psychopathische Stella, zou ik zijn verschrompeld tot een bitter man in explosieve stagnatie. Zuchtend boodschappen doen en voor de zoveelste keer afwassen en pastarestjes schrapen uit de vergiet zouden zinloos zijn als zij tussendoor niet tegenover mij dineerde met sterren in haar ogen. Als de apocalyps nog moet komen, zal ik die in ieder geval niet hoeven te beleven zonder Stella’s commentaar. Ik zou mij er bijna op verheugen.

Eerst 68 dagen in quarantaine en vervolgens 40 dagen na de quarantaine. Opschreven in de voor Pfeijffer zo bekende lyrische stijl. Hoewel het onderwerp natuurlijk vreselijk is, werd ik heel blij van het lezen van dit dagboek.

Nabrander: op 4 juni 2021 verscheen dit Feestsonnet, waarin de lockdown ten einde komt in het NRC:

„Toeristentreintjes juichen door de stad.
De cruises puffen rook van ongeduld.
De stranden zijn als barbecues gevuld
met garend vlees. Aroma van patat

flirt met gekleurde ijsjes. Het is feest
in files naar de meubelboulevard.
Vakantie wordt verrukkelijk dit jaar.
De offers zijn geenszins voor niets geweest.

We zijn gehaast uit de lockdown gekropen
om braaf als slaven plichten te hervinden.
Ons fatum is het grote consumeren.

We reefden zeilen voor verkeerde winden.
Het blijkt naïef dat wij ooit durfden hopen
dat wij er misschien iets van zouden leren.”

Fragment

DAG ZEVENENVEERTIG

Genua, derde zondag van Pasen

26 april 2020

Het lukt me niet om poëzie te schrijven. Het lukt me niet om überhaupt iets anders te schrijven dan dit dagboek. De plicht om de leegte en mijn duizenden tegenstrijdige gedachten daarover dagelijks samen te ballen in driehonderd ware en simpele woorden is mij zelfs dierbaar geworden, omdat deze mij houvast geeft. Als je er als chroniqueur aan kunt bijdragen dat de stroperige tijd verstrijkt, dan is dat wat ik aan het doen ben.
Het helpt mij te denken dat het nuttig is om mijn lezers in het verre, nonchalante vaderland te informeren over de ontwikkelingen in Italië, dat de jammerlijke voorhoede vormt van deze strijd tegen het virus. En omdat ik nu al weet dat niemand zich over een paar jaar nog kan voorstellen wat er in deze dagen gebeurt, leg ik het vast. Voor later. Deze beide overwegingen geven mij op mijn beste momenten het gevoel dat dit dagboek relevant is, een zeldzame sensatie voor een schrijver, waarvoor ik dankbaar ben, begrijp me niet verkeerd.
Maar ik mis de zorgeloze irrelevantie van jongleren met woorden op een vrolijke ochtend in de lente terwijl de wereld rinkelt. Ik zou er veel voor overhebben om weer te mogen spelen met mijn pen op een gonzend terras, in plaats van haar plichtsgetrouw in dienst te stellen van de noodzaak om over al deze eentonige ellende op de schrijven hoe het echt is.
Iemand heeft eens gezegd dat de bezigheid van poëzie schrijven voor negentig procent bestaat uit pogingen om in de stemming te komen om poëzie te schrijven. Mij lukt het niet in deze dagen. Die stemming is te fragiel om stand te kunnen houden tegen alle nieuwe gedachten.
Ik moet naar buiten. Ik moet koffiedrinken in de zon met honderden stemmen om mij heen die mij afleiden en leven influisteren.

Titel: Quarantaine. Dagboek in tijden van besmetting
Schrijver: Ilja Leonard Pfeijffer
Uitgever: De Arbeiderspers
isbn: 97890295402302

Een van ons – Christine Otten

Volgens Lily

Verhalen over mensen die in de gevangenis zitten intrigeren me al heel lang. Ooit las ik het boek Van binnen uit geschreven van Wally Lamb. Een boek met verhalen van vrouwen die in de gevangenis zitten. Zeer indrukwekkend. Achter al die verschrikkelijke moorden zitten mensen van vlees en bloed met een vaak schrijnend verhaal. Nu las ik Een van ons van Christine Otten. Dat gaat over de Luc die levenslang uitzit in de gevangenis en Katrien Achenbach die daar schrijfworkshops geeft.

Maar waarom in hemelsnaam zou ik haar vertellen dat haar uitnodiging aan mijn diepste angst raakt, namelijk: dat er wel degelijk tijd verstrijkt. Dat het alleen buiten mij om gaat. En dat de innerlijke rust waarop ik zo fier ben, het evenwicht dat ik denk gevonden te hebben in de herhaling, in iedere dag hetzelfde doen, in aaneengeregen monotone dagen en nachten als één langgerekte tegenwoordige tijd, berust op een vergissing.

Otten is zelf op deze manier al jaren betrokken bij het gevangeniswezen dus ze schrijft vanuit eigen ervaringen. Wat er verhaal natuurlijk alleen maar sterker maakt. Veel wordt opgeschreven maar veel wordt ook niet gezegd. Soms is het moeilijk het verhaal te volgen. Want wie is er nu weer aan het woord: Luc of Katrien. Maar enige oplettendheid van de lezer is bij dit boek toch nodig, anders mis je waar het om gaat.

De manier waarop ze naar binnen stapt, altijd lichtelijk buiten adem, als om te benadrukken hoe ze haar best doet om op tijd te zijn, een vlaag buitenlucht uit haar jas schuddend.

Je voelt de ongemakkelijkheid van Katrien. Wat kan ze wel zeggen en wat niet. En bij Luc proef je de inbreuk op zijn dagelijks leven. Mooi is het te lezen dat het ook in de gevangenis om mensen gaat, mensen die daar met elkaar leven en een bestaan hebben. Een buitenstaander kan alleen maar onrust veroorzaken in hun dagelijks bestaan. Otten schrijft dat mooi op.
Deze zin: ‘Zijn ogen fonkelen van opgespaarde jeugd.’ Prachtig toch?

Fragment

Ik weet niet of ik dit ooit aan iemand kan uitleggen.
We zaten in Zutphen.
Iedere keer als ik bezoek had gehad ging ik me voorstellen hoe ze terug naar huis gingen met de auto, over welke wegen ze reden, waar precies ze stopten bij welk benzinestation voor een kop koffie of een cola een broodje een zakje chips een Mars of Snickers en dat ik dan met ze meeging. Officieel waren we nog getrouwd. Mijn zoon was een puber.
Die gedachten waren zo dwingend dat ze zeer deden. Dagen erna was ik nog zo beroerd, alsof ik griep had hoge koorts of in elkaar was gemept zo gekneusd en broos voelde mijn lijf. Pas na een dikke week lukte het me mezelf een beetje bij elkaar te rapen, maar dan begon dat andere, de geest is zo vernuftig venijnig, die vindt altijd een uitweg dus ik begon plannen te maken. Ik maakte berekeningen; wanneer wie van de bewaarders de onderwijzer het afdelingshoofd kwam en weer ging; de wisseling van de wacht. Een wapen was zo geregeld. Maar dat zou ik niet nodig hebben want ik zou de grote verdwijntruc bedenken. Daar was ik alleen nog maar mee bezig; hoe ik mezelf als een soort Houdini zou bevrijden, onzichtbaar zou weten te maken, zou transformeren in een van de advocaten maatschappelijk werkers vrijwilligers psychologen en compleet met bril aktetas keurige kleding zo de poort uit zou lopen.

Op een gegeven moment neem je een beslissing. Daar groei je naartoe. Dat zie ik ook bij de anderen die levenslang hebben. Je trekt je terug. Maar zonder Pitcairn was me dat nooit gelukt en P begreep dat. Dat een visioen soms beter is dan echt, beter dan herinneringen. En eerlijker ten opzichte van de mensen die zeggen dat ze nog van me houden.

Christine Otten
Titel: Een van ons
Schrijver: Christine Otten
Uitgever: De Geus
isbn: 9789044541038