De stamhouder – Alexander Münninghoff

image (76).png

Volgens Lily

Nadat zijn vader en moeder, opa en oma zijn overleden, én hij zelf met pensioen is, durft Alexander Münninghoff het aan om het verhaal van zijn familie op te schrijven. Zo ontstaat De stamhouder, een familiekroniek. Een prachtig boek over een familie die vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vanuit Letland vlucht naar Nederland (waar grootvader oorspronkelijk vandaan komt). In Den Haag aangekomen ontpopt zich een verhaal waarvan je als je het zou verzinnen, zou zeggen: dit is too much. Maar het is echt allemaal gebeurd. De vader van Alexander sluit zich in de oorlog aan bij de Waffen SS en vecht uit idealisme tegen de Sovjets. Zijn moeder wordt door grootvader in Duitsland achtergelaten zonder zoon. En Alexander zelf is jarenlang, als stamhouder van de familie, een speelbal. En dat is nog maar slechts een klein deel van het hele verhaal.

Daar in de bossen van de Brabantse Kempen, was ik in rap tempo tot een personage in een fotolijstje vervaagd, slechts kortstondig tot leven gewekt tijdens de verplichte bezoeken met Kerstmis en Pasen.

Alexander Münninghoff was jarenlang journalist. Van 1974 tot 2007 werkte hij voor de Haagsche Courant. Münninghoff heeft veel artikelen en boeken over de schaaksport geschreven. Als journalist was hij tussen 1986 en 1991 correspondent in Moskou voor de Haagsche Courant.  Münninghoff treedt nog vaak als reisleider op bij reizen naar de Baltische Staten of Rusland. Ook het leven van Münninghoff zelf gaat niet over rozen. Maar zoals hij zelf zegt: zonder zijn vrouw Ellen zou hij het allemaal niet hebben gered.
De stamhouder was in 2015 genomineerd voor de NS Publieksprijs. Dat betekent dat het boek bij de 6 best verkochte boeken van dat jaar hoorde. Winnaar werd Joris Luyendijk met Dit kan niet waar zijn. De stamhouder won wel de Libris Geschiedenis Prijs in 2015.
Dit boek leest als een trein, bijna een roman, maar dan op waarheid gebaseerd. Wat een aanrader!

image (77)
Fragment

Mijn moeder kreunt; ze heeft inmiddels Tamara in haar armen genomen om haar zenuwen te kunnen bedwingen. Guus probeert haar te kalmeren, maar dat lukt maar half. Er is immers in haar perceptie één groot risico aan deze onderneming: dat de Oude Heer toch lucht van deze tocht heeft gekregen en op een of andere manier via relaties aan de Nederlandse grensbewaking de opdracht heeft laten doorgeven dat dit gezelschap moet worden tegengehouden. Ze kent hem en zijn drammerigheid, en ze is inmiddels echt bang voor hem. Daarom moest het ook allemaal in één dag gebeuren, en wel vlak voor mijn verjaardag. Niemand zou verwachten dat ze uitgerekend dan Nederland zou verlaten, er waren immers afspraken voor de viering gemaakt.
Uit een grenskantoortje komt een man in uniform. Hij is beleefd en vriendelijk, en vraagt met een grappig Limburgs accent naar de papieren. Die zijn in orde, zeg hij even later. En, waar gaat de reis naartoe? ‘Naar Palenberg, daar woont mijn moeder,’ zegt Wera. Het is voor het eerst dat ik iets verneem over het doel van deze reis. Het zegt me eigenlijk niets en mijn stemming wordt er niet beter op. Over een paar uur ben ik jarig. Zeven jaar. In een stad waar ik nog nooit van gehoord heb en bij een mevrouw die ik niet ken en die mijn grootmoeder schijnt te zijn.

image (78)

Alexander Münninghoff

Titel: De stamhouder
Schrijver: Alexander Münninghoff
Uitgeverij: Prometheus, Bert Bakker
isbn: 9789035142268

De muur – John Lanchester

image (73).png

Volgens Lily

De muur is zo’n boek waar je aan begint en waar je je al vrij snel van afvraagt waar het nou eigenlijk over gaat. Maar dat je niet weg kunt leggen. Ik las het dan ook in één ruk uit. Een verhaal over een muur om Engeland, om het land te beschermen tegen de zee maar vooral tegen de Anderen. We volgen Joseph Kavanagh die net als alle jongeren twee jaar dienstplicht moet vervullen op De Muur. De enige manier om eraf te komen is om papa te worden van een kind. Fokken staat hoog op de ranglijst namelijk. Omdat er zo veel mensen nodig zijn op de muur moet men zich voortplanten, zodat er genoeg mensen zijn om de muur van het nodige personeel te voorzien.
Wanneer je het leest bekruipt het idee je dat je een toekomstroman zit te lezen. Een situatie die gecreëerd is na Brexit of na de immigratiegolf ofzo. John Lanchester schreef een boek waarin hij zich voortdurend een wereld probeerde in te denken waarin de trends die we nu waarnemen zijn doorgetrokken. Het is de toekomst als het geëxtrapoleerde heden.

Ik werd overspoeld door opluchting. Opluchting is misschien wel de puurste vorm van geluk die er bestaat.

Wist je dat er op dit moment wereldwijd 77 muren staan met een totale lengte van 10.000 kilomter, waarvan 15 in Europa? En de meeste zijn de laatste 20 jaar gebouwd. Dat is schrikken…

De dood was zo dichtbij geweest dat ik mijn handen slechts had hoeven uitstrekken om de zoom van zijn jas aan te raken.

Lanchester in een interview: ‘de wereld is altijd bezig een andere plek te worden, er komt een dag dat je uit het raam kijkt en je de wereld om je heen niet meer herkent. En het kan alle kanten op gaan.’ ‘Wat nieuw lijkt in Europa is het gevoel dat we aan de verliezende hand zijn – vroeger leefden we in voorspoed, nu raken we achterop.’

Fragment

Op de muur is elke dag hetzelfde. Althans in grote lijnen zoals de indeling van de vierentwintig uur die een dag telt, jouw taken, waar je naartoe gaat, wat je doet en met wie je het doet. Daarbinnen zijn allerlei variaties mogelijk, maar de opbouw is altijd hetzelfde. Dat is ook zoals jij het graag wilt, want op de muur is elk nieuws slecht nieuws. Ze zullen nooit zeggen: je gelooft het vast niet, maar de Anderen komen niet meer hiernaartoe en je mag de muur meteen verlaten. Je gelooft het vast niet, maar jouw gezicht staat ons aan en daarom hoef je niet twee jaar op de muur te staan, je mag morgen al vertrekken – wacht even, waarom ook niet, je mag nu meteen vertrekken! Ingerukt! Wacht, je bent je koekjes vergeten!
Dat gaat niet gebeuren. Het enige wat er gebeurt zijn slechte dingen. Dus wil je dat er niets gebeurt. Maar het zit gecompliceerder in elkaar. Ergens in de duistere kronkels van je brein zit een duiveltje dat zegt: maar zou het niet interessant zijn als er wel iets zou gebeuren – dat ze komen, dat je voor je leven moet vechten, dat je datgene moet doen waar je bang voor bent en waar je voor traint, waar je nachtmerries van krijgt, maar waar je ook wel een klein beetje nieuwsgierig naar bent, en dat je moet doden of anders zelf gedood wordt? Zou dat niet beter zijn, zou het niet beter zijn iets anders te voelen dan kou en honger en verveling en vermoeidheid? 

image (75)

John Lanchester

Titel: De muur
Schrijver: John Lanchester
Uitgever: Promoteus
isbn: 9789044640472

Noodweer – Marijke Schermer

image (70).png

Volgens Lily

In Noodweer zijn Emilia en Bruch gelukkig getrouwd, maar toch is er een gebeurtenis uit haar verleden dat Emilia verzwijgt. Is dit erg? Moet je altijd alles vertellen in een relatie? Of kun je sommige zaken beter onbesproken laten. Emilia maakt de keus om het verleden het verleden te laten en gaat door met leven. Marijke Schermer schrijft met Noodweer een prachtig, klein, intiem verhaal over wat een leugen met een huwelijk doet. Als versterker van het verhaal speelt het stijgende water buiten hun buitendijkse huisje. Ze worden steeds verder ingesloten door het wassende water.

Een gezin is een mal om je geluk in te gieten, om er een concrete vorm aan te geven. Het is een manier om je te verzoenen met de alledaagsheid van de dingen. Een gevangenis waarin je je veilig op kunt sluiten.

De meeste hoofdstukken gaan over de tegenwoordige tijd. Slechts enkele gaan terug naar het verleden en laten je zo langzaamaan zien wat er is gebeurd. Schermer heeft dit knap gedaan. De theorie van Quetelet over ‘De gemiddelde mens’ komt ook nog aan de orde, schitterend verwerkt in het verhaal.

Was een geluk dat gebaseerd was op het uitschakelen van crusiale aspecten van jezelf wel geluk?

Schermer heeft weinig bladzijden nodig heeft om een ethisch probleem aan te kaarten (slechts 159 bladzijden). Dat betekent dat de schrijfster dingen weglaat die de lezer – mits enige ervaring rijk – ook zelf kan invullen. Dat is m.i. goed geschreven literatuur. Kortom, Noodweer is een mooi geschreven, literair werk, dat je met vragen achterlaat. Een aanrader!

Fragment

Het nieuws begint en eindigt met de wateroverlast. Er zijn straten die blank staan, er is een dak dat ingestort is door de regen, er worden mensen geïnterviewd over hun ondergelopen kelders, over hun natte spulletjes. Ze zet de radio af en schuift het strijksextet van Brahms in de cd-speler.
Ze hoorde een keer een man uit New Orleans wiens wijnkelder na Katrina blank was komen te staan. De wijn, flessen van tienduizenden euro’s per stuk, op veilingen gekocht, was in tact, die zat immers veilig in een fles, maar de etiketten waren losgeweekt waardoor de wijn niets meer waard was. Kale flessen dobberden rond tussen de snippers onleesbaar papier. Geen betere manier om te onderstrepen hoe zinloos en leugenachtig zijn business was. Je betaalde zestigduizend euro voor een etiket en niemand zou de zogenaamde waarde van de wijn herkennen als hij hem proefde. ‘Dit kunnen we weggooien, ‘ zei de wijnhandelaar. ‘Of opdrinken, ‘ suggereerde de vrouw die hem interviewde. ‘Wat op hetzelfde neerkomt, ‘ zei hij.

image (71)

Titel: Noodweer
Schrijver: Marijke Schermer
Uitgeverij: Van Oorschot
isbn: 9789028261648

De onsterfelijken – Chloe Benjamin

image (69).png

Volgens Lily

Het verhaal begint in 1969 wanneer twee broers en twee zussen uit een gezin van een helderziende hun sterfdatum krijgen te horen. Hoe gaan ze daarmee om? Beïnvloedt dit het verdere verloop van hun leven? Een mooi gegeven voor een verhaal. Alleen voor mij kwam het er niet helemaal uit. Op Simon na, bleven de personages vlak, en de ontwikkelingen willekeurig.

‘Kunt u het echt?’ vraagt ze. ‘Zien wanneer ik doodga?’

In vier hoofdstukken volg je vervolgens de vier kinderen in hun leven. Waarbij iedere keer de datum waarop de waarzegster hun einddatum heeft aangegeven dichterbij komt, en wat zal er dan gaan gebeuren?

Simon hoort zijn hart bonken. De waarheid in Roberts woorden drijft hem in het nauw zodat hij alleen nog als een vastgeprikt insect machteloos met zijn vleugels kan slaan.

Het grappige is dat we dit boek lazen met de Leesclub Utrecht. En na de boekbespreking gaven we het boek allemaal een lager cijfer dan voor de bespreking. Zo onduidelijk bleven sommige zaken. Toch is het boek een hype en noemt The Washington Post het zelfs ‘een ode aan de liefde’ en The Guardian ‘een grenzeloos ontroerende roman over sterfelijkheid’. Ik heb toch iets gemist denk ik ;).

Fragment

Als ze weer in de lift stapt, is het alsof Simon op haar heeft gewacht. Ze ziet hem in het spiegelende glas, zijn gezicht een golvende regenboog, als een olievlek. Ze drukt het knopje voor de vierenveertigste in. Ze wilde alleen het uitzicht van boven zien, maar ze heeft mazzel: als ze de gang in loopt, komt er net een kamermeisje uit de penthousesuite. Zodra de vrouw de lift is binnengestapt, sprint Klara naar de deur. Ze vangt hem met haar pink en gaat naar binnen.
De suite is groter dan alle flats die Klara ooit vanbinnen heeft gezien. In zowel de woon- als de eetkamer staan crèmekleurige leren stoelen en glazen tafels en in de slaapkamer ziet ze een kingsize bed en een televisie. De badkamer is even groot als de complete camper en is uitgerust met een extra grote jacuzzi en twee marmeren wasbakken. De roestvrijstalen koelkast in de keuken is goed gevuld met gewoon formaat flessen drank in plaats van miniflesjes. Ze pakt een Bombay Sapphire, Johnnie Walker Black Label en Veuve Clicquot. Ze zet ze om beurten aan haar mond, moet even hoesten bij de champagne en begint dan weer van voren af aan.

image (68)

Titel: De onsterfelijken
Schrijver: Chloe Benjamin
Uitgeverij: Meulenhoff
isbn: 9789029092739

Homo Deus. Een kleine geschiedenis van de toekomst – Yuval Noah Harari

image (56)

Volgens Lily

Homo Deus is het eerste boek dat we afgelopen week bespraken in de nieuwe Non-fictie Leeslounge. En wat een goeie start! Want er valt zoveel te bespreken over dit boek. Yuval Noah Harari bracht eerder Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid uit. En inmiddels is ook zijn derde boek 21 lessen voor de 21ste eeuw uit. Harari is hot. Zijn boeken worden in meer dan 45 talen vertaald en tot op de dag van vandaag heeft hij 20 miljoen boeken verkocht. Daarnaast is hij een graag geziene gast bij talkshow over de hele wereld, schrijft hij artikelen in gerenommeerde tijdschriften en helpt organisaties waar nodig. Bill Gates, Mark Zuckerberg en Barack Obama zijn slechts enkele van zijn fans.
De centrale boodschap van Harari is dat hij het gevaar ziet van de samensmelting van biotechnologie en informatietechnologie. Hij sluit niet uit dat de mens, zoals we die nu kennen, binnen een eeuw verdwenen kan zijn. Wat er volgens hem op de menselijke agenda staat voor de komende jaren is dat we ouderdom (of misschien wel zelfs de dood) gaan overwinnen, we gaan op zoek naar de sleutel tot het geluk én we upgraden onszelf van Homo sapiens naar Homo Deus, we worden geen almacht maar wezens met supervermogen! Waarbij de mens niets meer is dan een algoritme, een dataverwerkend systeem.

In het verleden waren er veel dingen die alleen mensen konden. Maar nu halen robots en computers ons in en misschien zal het niet lang duren voor ze mensen in de meeste taken overtreffen.

Tijdens het lezen komen het boek De cirkel van Dave Eggers, en 1984 van George Orwell weer bovendrijven. Vooral die laatste, omdat toen het uitkwam niemand de inhoud serieus nam. En moet je nu eens kijken…. De toekomst zal leren of Harari gelijk krijgt….

Het cruciale probleem is het creëren van nieuwe banen waarin mensen beter zijn dan algoritmen.

Het volgende boek dat we in de Non-fictie Leeslounge zullen bespreken op woensdag 13 november is De meeste mensen deugen van Rutger Bregman. Een plekje reserveren voor deze bijeenkomst kan via de Bibliotheek Gouda.

Fragment

De Cortona van Microsoft is niet de enige in zijn soort. Google Now en Siri van Apple gaan dezelfde kant op. Ook Amazon gebruikt algoritmen die ons continu bestuderen en hun verzamelde kennis gebruiken om ons producten aan te bevelen. Als ik naar een fysieke boekwinkel ga, dwaal ik langs de kasten en vertrouw ik op mijn gevoel om een goed boek te kiezen. Als ik de virtuele winkel van Amazon bezoek, duikt er meteen een algoritme op dat me vertelt: ‘Ik weet welke boeken je in het verleden goed vond. Mensen met een vergelijkbare smaak vinden dit of dat nieuwe boek meestal ook goed.’
En dat is nog maar het begin. In de VS lezen nu al meer mensen digitale boeken dan papieren boeken. Apparaten als Kindle van Amazon kunnen gegevens over hun gebruikers verzamelen terwijl die zitten te lezen. Je Kindle kan bijvoorbeeld bijhouden welke delen van een boek je snel doorleest en welke langzaam, op welke pagina je even pauze nam en bij welke zin je het boek afsloot om het nooit meer te openen. (Meteen maar even aan de auteur doorgeven dat hij dat gedeelte moet herschrijven.) Als je Kindle geüpgraded wordt met gezichtsherkenning en biometrische sensoren, zal hij weten hoe elke zin die je leest je hartslag en bloeddruk beïnvloedt. Dan weet hij precies waarom je moest lachen, wat je verdrietig maakte en waar je boos van werd. Nog even en boeken lezen jou terwijl jij ze aan het lezen bent. En misschien ben jij het meeste wat je leest wel heel snel weer vergeten, maar Amazon vergeet nooit iets. Met dit soort gegevens zal Amazon met griezelige precisie boeken voor je kunnen uitkiezen. Ze zullen Amazon ook exact vertellen wie je bent en hoe je op dit of dat reageert.

image (57)

Yuval Noah Harari

Titel: Homo Deus. Een kleine geschiedenis van de toekomst
Schrijver: Yuval Noah Harari
Uitgever: Thomas Rap
isbn: 9789400407237

 

David Nicholls – Eerste liefde

image (54)

Volgens Lily

Om maar direct met de deur in huis te vallen: ik hou van David Nicholls. Dat begon toen ik jaren geleden de tv-serie Cold Feet ontdekte, een serie die tegelijk humoristisch als ontroerend was. Nicholls schreef het scenario hiervoor. Ik las al Kicken en Wij (dat momenteel door de BBC wordt bewerkt tot een vierdelige serie) en nu dus Eerste liefde, het nieuwste boek van deze inmiddels bestsellerauteur. Weer zo’n heerlijk dik boek in hardcover. We weten allemaal nog wel hoe dat was, onze eerste liefde en hoe we ons toen voelden. Nicholls weet dit gevoel goed weer te geven. Charlie Lewis valt als een blok voor Fran Fisher. En om bij haar onder de aandacht te blijven gaat hij meedoen aan een Shakespeare-toneelstuk waar zij ook aan meedoet als Julia (van Romeo). Deze creatieve omgeving is eigenlijk niets voor Charlie. Maar hij heeft de hele zomer toch niets anders te doen en hij wil graag het huis uit waar hij alleen met zijn vader woont.

Ik had altijd gedacht dat volwassenen vanaf een jaar of eenentwintig tot hun vijfenzestigste, als ze officieel oud worden, zo’n beetje hetzelfde bleven, en ouders in het bijzonder. Was dat niet de definitie van volwassenheid: een eind aan verandering? Was het niet hun taak om constant te blijven?

Een hele serie aan grappige, onroerende en mooie momenten ontvouwen zich. Het boek leest als een trein. We volgen Fran en Charlie in hun verliefdheid en alles wat je doet als je voor het eerst verliefd bent. En dat het ook eindigt zo’n eerste liefde. De originele titel is Sweet sorrow, wat vertaalt iets als Zoet verdriet betekent. Het een volgt op het ander zou je zeggen, maar vertalingen snap je vaak niet. Maakt ook verder niet uit. Eerste liefde is een heerlijk boek en dus een vette aanrader! 

De breuk had vroeg in het nieuwe jaar plaats – ik vermoed dat zij die ‘over de kerst’ heen had willen tillen, waardoor het besluit iets van een goed voornemen kreeg: 1) meer water drinken 2) relatie verbreken.

Fragment

Als opvoeder had mam het grote talent je te doordringen van een wederzijds gevoel van paniek en nutteloosheid. Ze had lesgeven altijd tot volle tevredenheid overgelaten aan vakdocenten. Nu leek ze iemand die zich had verslapen, als een gek kleren in een koffer propte en niet wilde accepteren dat het vliegtuig al was vertrokken.
‘Het werkwoord voir…’
‘Willen.’
‘Niet “willen”. Willen is vouloir als in voulez-vous. En dat is niet eens Frans, Charlie, dat is gewoon ABBA. Voir. Kom op, je weet het best.’
‘Oké, zien.’
‘Ja! Voir, eerste persoon, voltooid verleden tijd…!’
‘…’
‘Kom op!’
J’ai...’
‘Kom op, j’ai
‘Ik weet het niet.
‘Je weet het best!’
‘Ssst. Niet zo hard!’
‘Maar je weet het écht!’
‘Door te zeggen dat ik het weet, ís het nog niet zo, mam!’
‘Maar je was hier altijd zo ontzettend goed in!’
‘Mam…’
‘Ze hebben ons altijd laten geloven dat je het heel goed deed.’
‘Dat is niet waar!’
‘Of beter dat dit, in ieder geval. Kom op, je moet Frans beheersen. Wat heb je de afgelopen vijf jaar dan gedaan! Zet je thee neer. Hier, kijk maar een halve minuut naar de antwoorden, dan proberen we het opnieuw.’
Dus ze raakte in paniek door mijn gebrek aan kennis, en dan wist ik opeens niets meer vanwege haar paniek, en dan raakte zij daar weer in paniek over en gingen we met stemverheffing praten en dan stormde een van ons naar buiten, een tafereel dat voor de Cottage Loaf ongehoord was.

image (55)

Titel: Eerste liefde
Schrijver: David Nicholls
Uitgever: Boekerij
isbn: 9789022587751

Na Mattias – Peter Zantingh

image (51)

Volgens Lily

De teaser op de achterflap is mooi: Welk verhaal word je als je er niet meer bent? Peter Zantingh schreef met Na Mattias een mooi boek met acht verhalen over mensen die allemaal op de een of andere manier iets met Mattias te maken hebben, sommigen hebben hem niet eens persoonlijk gekend maar vormen toch een schakel in het verhaal. Langzaam wordt duidelijk welk noodlot Mattias trof. En krijgt het boek voor de lezer een duidelijk eind.

Er waren nachten met felle ruzie, dat hij de kamer uit beende en zij huilde in het kussen. Ze zag hoe het hem niets meer deed. Dat was nog het ergste. Vroeger smolt hij als ze huilde.

Muziek speelt een belangrijke rol in het boek. Mattias had het idee om een koffiezaakje te openen waar muziek belangrijk was. Aan het eind van het boek wordt ook verwezen naar een playlist van nummers die in het boek aan de orde komen. Ga hiervoor naar de website playlistskoffie.nl. De nummer zijn ook terug te vinden in een afspeellijst op Spotify (zoek op Na Mattias).
Het boek leest makkelijk en is goed geschreven. Een aanrader dus!

Fragment

‘Wanneer kwam het plan voor dat cafeetje?’
‘Playlists. Die naam had hij ook verzonnen. Bij elke bestelling kreeg je een bonnetje met achterop de playlist die op dat moment draaide, zodat je thuis de liedjes kon terugvinden. En hij wilde een abonnementsmodel, net als Spotify. Onbeperkt koffie voor twee tientjes per maand. Zodat klanten zouden terugkomen. Van het geld dat mensen niet opmaakten zouden we kopjes koffie weggeven aan mensen die dat konden gebruiken. Ik had al een pand gezien. Er was net een straatje schoongeveegd waar de hoeren hadden gezeten, alles stond leeg en de gemeente wilde er iets knaps van maken. Hippe toko’s zoals wat wij wilden, die doen het overal goed. Vooral in grotere steden.’
image (52)

Titel: Na Mattias
Schrijver: Peter Zantingh
Uitgever: Das Mag
isbn: 9789492478559