Ik blijf hier – Marco Balzano

Volgens Lily

Soms kies je een boek uit omdat de cover er zo uitnodigend uitziet. Zo ging dat ook met Ik blijf hier van Marco Balzano. Ik had niet eerder van de schrijver gehoord. Wel een recensie gelezen over het boek. Waarvan de zin: “Nadat Mussolini in 1923 aan de macht is gekomen wordt de bevolking het gebruik van hun moedertaal ontzegd.” was blijven hangen.

Af en toe, als we alleen waren, barstte ik in huilen uit, en dan pakte ze mijn hand. Ik heb me nooit zozeer dochter gevoeld als toen jij ervandoor was gegaan.

Het verhaal speelt in het dorp Curon. Dit dorp heeft in de geschiedenis aan diverse landen toebehoord. Hoofdpersoon Trina groeit op in Curon, trouwt met Erich en maakt het allemaal mee. Zoals de Tweede Wereldoorlog. Net buiten het dorp wordt een dam aangelegd die het dorp uiteindelijk onder water zal zetten. Alleen de kerktoren is uiteindelijk nog zichtbaar (zie foto). Trina vertelt het hele verhaal aan haar dochter, die het dorp is ontvlucht. In onderstaand fragment komt dat goed naar voren. Zal zij haar ooit nog terug zien?

Erich antwoordde dat ik mijn mond moest houden toen ik hem zei dat God de hoop is van degenen die geen vinger willen uitsteken.

Toen ik het boek uit had, was ik verbaasd over het feit dat ik zo weinig van deze geschiedenis ken, terwijl het eigenlijk zo dichtbij is gebeurd. In het nawoord vertelt de schrijver hoe hij meerdere keren in Curon is geweest. Dit nawoord is een leuke toevoeging aan het boek. Op Netflix is er inmiddels ook een serie Curon, maar die heeft niets te maken met dit historische verhaal. Het boek is zeker een aanrader!

Fragment

Sinds hij weg was, voelde ik me verwilderd. Ook ik stonk naar stallucht en zweet en mijn handen waren eeltig. Ik verwaarloosde mezelf. Ik keek niet meer in de spiegel en ik had altijd dezelfde slobberige trui aan, een sjaal voor mijn neus en mond, en mijn haar met een stuk hout bijeengehouden.
Op zaterdag klopten de vrouwen met brieven van hun echtgenoot bij me aan en ik ging aan tafel zitten om ze aan hen voor te lezen. In werkelijkheid viel er niet veel te lezen, want de censuur schrapte zo’n beetje alles. Maar ze waren koppig, ze trokken me het papier uit handen en hielden het tegen het licht omdat je volgens hen zo de letters kon zien. Om te zorgen dat ze weer weggingen, verzon ik van alles. Ik zei dat het goed ging met hun man, dat ze iedere dag te eten kregen en dat ze niet al te veel bezig waren met vechten. Of dat ze niet wisten waar ze zich bevonden, maar dat het rantsoen heel behoorlijk was en dat ze binnenkort thuis zouden komen. Ik sloot af met allerlei onbenullige amoureuze zinnetjes, zodat de vrouwen helemaal opgefleurd naar huis teruggingen. Een van hen, Claudia, zette grote ogen op en riep uit: ‘Hij is me opeens romantisch geworden aan het front.’ En stomverbaasd ging ze naar huis. Om me te bedanken gaven de vrouwen me muntgeld, dat ik aannam en aan Ma gaf. Het deed me niets dat ik een goede daad had verricht.
Als iedereen weer weg was, gooide ik de ramen open om de muffe lucht te verdrijven. Ik ging op mijn stoel zitten en keek de kamer rond. Als ik zin kreeg om te schrijven, deed ik dat niet meer aan jou. Als ik je vader schreef, had ik het gevoel jou te verdringen.

Titel: Ik blijf hier
Schrijver: Marco Balzano
Uitgever: De Arbeiderspers
isbn: 9789029528504

Viktor – Judith Fanto

Volgens Lily

In het boek Viktor van Judith Fanto lopen twee verhaallijnen kunstig door elkaar: die van de jeugd van Viktor in Wenen tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog en die van Geertje in Nijmegen in de jaren ’90. Geertje heeft Joodse ouders, familie van Viktor, maar die doen er alles aan om niet Joods te zijn. Geertje is lid van de stam der niet-joodse Joden, zoals ze het zelf zegt.

‘Vreselijk! Ik kan alleen nog tegen walsen. De vierkwartsmaat is besmet sinds duizenden soldaten daarop hebben gemarcheerd.’
‘Maar daar kan de vierkwartsmaat toch niks aan doen?’ zei ik. ‘De propaganda van Goebbel is toch niet de schuld van het alfabet?’

Geertje wil dit ophelderen. Waarom reageert iedereen in de familie zo ontwijkend als het over Viktor gaat? En waarom wil niemand er gewoon voor uitkomen dat ze Joods zijn?

Had ik er een erekwestie van gemaakt het leed in onze familie mede te gaan dragen? Vereenzelvigde ik me zo met mijn familieleden, dat ik me onterecht medeslachtoffer voelde van de Holocaust? Kaapte, of erger nog: koesterde ik de Joodse kwetsuur?

Viktor is een prachtig boek, ik kan niet anders zeggen. Het is het debuut van Judith Fanto, die haar boek baseerde op de lotgevallen van de Weens-Joodse familie van Fanto. Viktor heeft dan ook echt bestaan. Tijdens de ontrafeling van het familieverhaal stuit Fanto op een onwaarschijnlijk familiegeheim. Viktor blijkt heel anders te zijn dan de familie haar wil doen geloven.

‘Ik hou gewoon meer van letters dan van geluid!’ riep ik eens wanhopig ter verdediging van mijn voorkeur voor literatuur boven muziek.

Muziek speelt een belangrijke rol in het boek. De openingszin is dan ook treffend: ‘Mijn grootmoeder werd geboren op de dag dat Gustav Mahler stierf. Amper zeven jaar na de dood van Dvorák. En in de lente waarin Stravinsky’s Petroesjka zijn première beleefde.’

Viktor is zeker een aanrader!

Fragment

‘Met ingang van dit schooljaar zit ik in een andere klas,’ zei Otto.
‘Mooi zo jongen, ik ben trots op je,’ zei Viktor en hij legde een hand op zijn schouder.
Op deze prachtige eerste septemberdag liep hij met zijn neefje in de richting van de woning van mijnheer Dríví, van wie Otto hoboles had.
‘Nou, dat bedoel ik eigenlijk niet,’ zei Otto. ‘Vanaf nu hebben we op onze school Jodenklassen.’
Viktor stond stil en keek Otto aan.
‘Wát zeg je?’
‘Het is echt waar. Ik mag niet meer bij Oskar en Liesl en Henri en alle anderen in de klas, maar zit nu met andere Joodse kinderen in een apart lokaal.’
‘Welke geesteszieke heeft dat bedacht?’
‘De directeur heeft alle ouders een brief geschreven. Er stond in dat de christelijke kinderen zich zonder Joodse kinderen in de klas beter zullen kunnen ontwikkelen.’
Abrupt draaide Viktor zich om en begon weer richting de school te lopen, op de voet gevolgd door Wiener.
‘Viktor, wat doe je, ik moet naar muziekles!’ protesteerde Otto.
‘De muziek zal moeten wachten, eerst even iets oplossen.’

Judith Fanto wint de Hebban Debuutprijs 2020

Titel: Viktor
Schrijver: Judith Fanto
Uitgever: ambo|anthos
isbn: 9789026350764